Μαρκέλλα – Ελπίδα Τσίχλα: Η τέχνη του 21ου αιώνα

 Η ιστορικός τέχνης και μουσειολόγος Μαρκέλλα – Ελπίδα Τσίχλα μιλά για το βιβλίο της «Όψεις της Ψηφιακής Τέχνης στην Ελλάδα: από την Ηλεκτρική Τέχνη στα Νέα Μέσα». Η σύνδεση της τέχνης με την επιστήμη και την τεχνολογία είναι μία αναγκαία συνθήκη, όπως έδειξε η ιστορία της τέχνης στο πέρασμα των αιώνων.

•  Πότε θα λέγαμε ότι εμφανίζεται η ψηφιακή τέχνη στην Ελλάδα;

Η ψηφιακή τέχνη εμφανίζεται στην Ελλάδα αρχικά με τη μορφή εκθέσεων, ομαδικών ως επί το πλείστον, πολύ πρόσφατα, μολονότι η ψηφιακότητα ως ένα  τεχνολογικό επίτευγμα μετρά κάμποσα χρόνια,  σίγουρα πάντως από την αρχή του νέου αιώνα. Οι συγκεκριμένες εκθέσεις προήλθαν κυρίως από πρωτοβουλία ιδιωτικών πολιτιστικών ιδρυμάτων και έκτοτε διευρύνθηκαν για να συμπεριλάβουν  καλλιτέχνες από σχολές καλών τεχνών σε συνεργασία με ομοτέχνους τους από το εξωτερικό.

• Όπως συνήθως συμβαίνει (σε όλο τον κόσμο) υπάρχουν πρωτοπόροι που το ευρύ κοινό δεν τους γνωρίζει; Και γιατί η ψηφιακή τέχνη παραμένει άγνωστη στη χώρα μας;

Για την ελληνική βιβλιογραφία και έρευνα, πρωτοπόροι καλλιτέχνες στον τομέα αυτόν υπήρξαν αρκετοί που σήμερα διδάσκουν σε καλλιτεχνικές σχολές, όπως οι Μάνθος Σαντοριναίος και Μαριάνα Στραπατσάκη, για να ακολουθήσουν και άλλοι της νεότερης γενιάς. Είναι αλήθεια ότι υπάρχει κάποιος έντονος σκεπτικισμός από την πλευρά του κοινού, λόγω της μακράς παράδοσης των παραδοσιακών μορφών τέχνης, αλλά και της αδυναμίας να προσλάβει κανείς τη σημασία μιας άυλης εικόνας, όπως είναι οι πρώτες ψηφιακές εικόνες που διαγράφονται στις ηλεκτρονικές εικόνες που αποτελούν δημιουργήματα της τεχνολογίας.

• Ποια η σχέση των άλλων μορφών εικαστικών τεχνών με την ψηφιακή τέχνη;

Προφανώς το κοινό στοιχείο είναι η «εικόνα», αλλά στο βαθμό που η ψηφιακότητα έχει κατακτήσει πολλές πτυχές της κοινωνικής πραγματικότητας, είναι αυτονόητο ότι η νέα τεχνολογία θα επηρέαζε και την τέχνη, η οποία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς.

• Πόσο ο χώρος της ψηφιακής τέχνης έχει επηρεασθεί από τα social media, τη net art και τα NFTs; 

Είναι προφανές ότι υπάρχει συγγένεια, καθώς όλες οι σχετικές δράσεις έχουν να κάνουν με την ψηφιακή οθόνη, στη οποία πια καταφεύγει κανείς για οποιοδήποτε λόγο. Η ψηφιακή τέχνη έχει επηρεαστεί καθοριστικά από τη net art, τα social media και τα NFTs, καθώς αυτά άλλαξαν τον τρόπο δημιουργίας, προβολής και εμπορίας των έργων τέχνης. Η net art μετέφερε την τέχνη στο διαδίκτυο, δίνοντας έμφαση στη διάδραση και στη συμμετοχή του κοινού, ενώ τα social media λειτούργησαν ως νέες ψηφιακές γκαλερί που επέτρεψαν στους καλλιτέχνες να προβάλλουν άμεσα το έργο τους σε παγκόσμιο κοινό χωρίς τη μεσολάβηση παραδοσιακών θεσμών. Παράλληλα, όμως, ενίσχυσαν και την κουλτούρα της γρήγορης και εύκολα καταναλώσιμης εικόνας. Τα NFTs, μέσω της τεχνολογίας blockchain, έδωσαν τη δυνατότητα πιστοποίησης και πώλησης ψηφιακών έργων ως μοναδικών αντικειμένων, δημιουργώντας νέες οικονομικές προοπτικές αλλά και έντονες συζητήσεις γύρω από την εμπορευματοποίηση και την κερδοσκοπία στην τέχνη.

• Υπάρχουν στην Ελλάδα καλλιτέχνες της ψηφιακής σκηνής που κατά την άποψη σας ξεχωρίζουν;

Σίγουρα υπάρχουν πολλοί που αναφέρονται και αναδεικνύονται στο βιβλίο μου. Θα μπορούσα σίγουρα να μνημονεύσω δύο καθηγητές σχολών καλών τεχνών, τους Θανάση Πάλλα και Αλέξανδρο Ψυχούλη, λόγω του γεγονότος ότι όχι μόνο φιλοτεχνούν αλλά και διδάσκουν μία νέα τέχνη με πολλές εγγενείς δυσκολίες και ιδιαίτερα στη διάδοσή τους στον ευρύ κοινό.

• Νομίζω ότι στις Σχολές Καλών Τεχνών η ψηφιακή τέχνη κατέχει μια αξιοσημείωτη θέση. Κατά την άποψή σας γιατί αξίζει να ασχοληθεί με αυτήν ένας νέος καλλιτέχνης;  

Αυτό είναι αλήθεια. Σχεδόν στο σύνολο των καλλιτεχνικών σχολών και όχι μόνο (αξίζει εδώ ν’ αναφερθεί και το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο), υπάρχουν εργαστήρια Ψηφιακής τέχνης που προωθούν όχι μόνο το εικαστικό μέρος αυτής της νέας τέχνης, αλλά και διδάσκουν τις τεχνικές των σύγχρονων τεχνολογιών. Θεωρείται πλέον απαραίτητη η απόκτηση γνώσης γύρω από την ψηφιακή τέχνη, καθώς μέσω της άυλης τέχνης, με αιχμή του δόρατος το βίντεο έχει κατακτήσει μεγάλο μέρος της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας.

• Ποια η διαφορά Ηλεκτρικής και Ψηφιακής Τέχνης;

Η ηλεκτρική τέχνη προϋπήρξε της ψηφιακής με εκπροσώπους σπουδαίους Έλληνες καλλιτέχνες τόσο της παλιότερης όσο και της νεότερης γενιάς (Τσόκλης, Τάκις, Μπουτέας, Τριανταφύλλου κ.ά.). Η ηλεκτρονική τέχνη βασίζεται στη χρήση αναλογικών τεχνολογιών, όπως το video art, οι φωτιστικές εγκαταστάσεις και οι ηλεκτρομηχανικές κατασκευές, αξιοποιώντας τον ηλεκτρισμό και τα ηλεκτρονικά κυκλώματα ως μέρος του έργου. Αντίθετα, η ψηφιακή τέχνη βασίστηκε στη χρήση της ψηφιακότητας, η οποία καταργεί την αναλογικότητα, αντικαθιστώντας τον αντικειμενικό χαρακτήρα της τέχνης προς χάριν της άυλης μορφής των αντικειμένων. Βασίζεται στη χρήση υπολογιστών και ψηφιακών δεδομένων για τη δημιουργία, επεξεργασία και παρουσίαση πολυμέσων, περιλαμβάνοντας μορφές όπως το digital painting, την ψηφιακή κινούμενη εικόνα και τη διαδικτυακή τέχνη.

«Όψεις της Ψηφιακής Τέχνης στην Ελλάδα:
 από την Ηλεκτρική Τέχνη στα Νέα Μέσα»
Μάρτιος 2026
Σελίδες 256
ISBN 9786182046111
https://www.epikentro.gr/opseis-tis-psifiakis-technis-stin-ellada/

Last modified: 20/05/2026