• Μια μέρα στο εργαστήριο του θρυλικού Γάλλου φωτογράφου.

• Η φιλία του με το  Serge Gainsbourg.

• Στην Αθήνα με τους «Telephone»  

Ο φωτογράφος terrasson PIERRE avec gainsbourg 87 photo credits by bertrand celce

Σήμερα, ο Pierre Terasson, γεννημένος στις 14 Φλεβάρη 1952, θεωρείται ένας από τους σημαντικούς Γάλλους φωτογράφους που κατέγραψαν την εποχή τους με τρόπο μοναδικό, αφήνοντας πίσω τους εικόνες που συνδυάζουν τη νοσταλγία με την αειθαλής τέχνη.
Η σχέση του Pierre Terasson με τον Serge Gainsbourg ήταν πολύ περισσότερο από επαγγελματική. Ήταν μια συνεργασία γεμάτη σεβασμό, καλλιτεχνική δημιουργία και προσωπικές στιγμές, που έδωσε στον Terasson τη δυνατότητα να αποτυπώσει την πραγματική ουσία ενός από τους πιο σημαντικούς μουσικούς της Γαλλίας. Οι φωτογραφίες τους δεν είναι απλά εικόνες, αλλά κομμάτια ιστορίας που μιλούν για ένα μύθο και τον κόσμο του. Τη δεκαετία του ’70, ο Terasson άρχισε να συνεργάζεται με περιοδικά όπως τα ROCK en STOCK, BEST, ROCK et FOLK, PAROLES ET  MUSIQUES και το SALUT, καλύπτοντας συναυλίες και παρουσιάζοντας καλλιτέχνες της εποχής.

Η φωτογραφία του δεν ήταν απλώς καταγραφή· ήταν μια αληθινή τέχνη, όπου ο φωτισμός, το πλάνο και η ατμόσφαιρα έπαιζαν καθοριστικό ρόλο. Οι φωτογραφίες αυτές έχουν αποκτήσει θρυλική υπόσταση και συνεχίζουν να μοιράζονται από τις νεότερες γενιές, ιδιαίτερα μέσα από τα social media. Ο Terasson υπήρξε όχι απλώς ένας φωτογράφος που «συνέλαβε» στιγμές, αλλά ένας συνεργάτης που συζητούσε με τον ίδιο τον καλλιτέχνη για την αισθητική και το πώς θα παρουσιαστεί η εικόνα. Εκτός από τον Gainsbourg, ο Terasson αποτύπωσε εξέχουσες προσωπικότητες από την παγκόσμια ροκ σκηνή (όπως για παράδειγμα τον Klaus Nomi), καθώς και την τοπική μουσική σκηνή του Παρισιού και όχι μόνο. Η αγάπη του για την φωτογραφία ήταν πάντα συνδυασμένη με σεβασμό προς τον άνθρωπο που φωτογραφίζει, καθώς και με μια βαθιά καλλιτεχνική προσέγγιση.
Τον ευχαριστούμε θερμά για την αποκλειστική συνέντευξή του στο ελληνικό περιοδικό τέχνης Art22.gr, την πρώτη του στην Ελλάδα και για την φιλόξενη υποδοχή του στο στούντιό του στο Παρίσι.

STRANGLERS 85 ATHENES Photo credits BY TERRASSON

Οι φωτογραφίες έχουν πάντα μια ιστορία.

Το ξέρω καλά, το καταλαβαίνω κάθε φορά που ξεφυλλίζω τις εκατοντάδες εικόνες στο κινητό μου. Μπορεί να είναι ένα αυτοπορτρέτο, ένα τοπίο, μια λεπτομέρεια από ένα φαγητό. Ακόμα κι αν δεν είναι τεχνικά άρτιες, αυτές οι εικόνες κουβαλούν μέσα τους μνήμες. Κάθε μία με ταξιδεύει πίσω στο χρόνο· σε μια συγκεκριμένη στιγμή, σε ένα συναίσθημα, σε κάτι που άξιζε να μείνει.
Συχνά σηκώνω συνειδητά το κινητό μου, όχι για να βγάλω μια «καλή» φωτογραφία, αλλά για να κρατήσω ζωντανό το νήμα της ιστορίας. Μια εικόνα μπορεί να μοιάζει απλή, ίσως και άχαρη, μα εγώ ξέρω τι κρύβεται πίσω της: το βλέμμα μου που δεν πρόλαβε να δείξει τα συναισθήματα, μια σκέψη που πέρασε, μια μέρα που άξιζε να μείνει. Η φωτογραφία δεν είναι ποτέ μόνο μια εικόνα. Είναι ατμόσφαιρα. Είναι υλικό αφήγησης. Είναι μνήμη.
Κάπως έτσι ένιωσα την ανάγκη να ακούσω τις ιστορίες ενός φωτογράφου από μια άλλη εποχή. Ενός ανθρώπου που φωτογράφιζε όχι για το Instagram, αλλά για το αρχείο της μνήμης μας. Ο Pierre Terasson. Ένα όνομα-θρύλος που ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα συναντούσα από κοντά. Κι όμως, ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη καλλιτεχνική μου συνάντηση στο Παρίσι μέχρι τώρα.
Όλα ξεκίνησαν τυχαία – ή μάλλον σχεδόν τυχαία. Ένας αγαπημένος φίλος μού έστειλε βιαστικά, μέσω ενός μηνύματος στα social media, την αφίσα της έκθεσής του. Ο τίτλος: L’homme de la rue Verneuil — ένα λιτό, μελαγχολικό αφιέρωμα σε έναν από τους πιο φορτισμένους χώρους της γαλλικής μουσικής μνήμης: το σπίτι του Serge Gainsbourg. Ενθουσιαστήκαμε και κανονίσαμε να πάμε μαζί στα εγκαίνια. Τελικά, όπως συχνά γίνεται, τα σχέδια άλλαξαν και εκείνο το βράδυ δεν πήγαμε ποτέ. Δύο μέρες αργότερα βρέθηκα μόνη μου στη γκαλερί MisterBlade και πήρα τον κατάλογο της έκθεσης.
Αυτό ήταν το ξεκίνημα. Μίλησα με τον φίλο μου – φανατικό θαυμαστή του Gainsbourg – και του είπα: «Θέλω να τον γνωρίσω. Θέλω να μιλήσω με τον Terasson». Του ζήτησα να με βοηθήσει να καταλάβω την εποχή, τη μουσική, τον παλμό πίσω από τις φωτογραφίες. Και όσο μάθαινα, τόσο πιο ξεκάθαρο γινόταν: ο Pierre Terasson δεν ήταν απλώς ένας φωτογράφος. Ήταν ένας άνθρωπος που έζησε την ευρωπαϊκή ροκ σκηνή από μέσα. Που την αποτύπωσε με τρόπο άμεσο, ειλικρινή και απόλυτα προσωπικό.
Η επιθυμία να τον συναντήσω μετατράπηκε σε στόχο. Και ο στόχος αυτός, ευτυχώς, έγινε πραγματικότητα.
Ήταν Φεβρουάριος του 2025. Το ραντεβού μας ήταν στις 11, στο Aubervilliers, βόρειο προάστιο του Παρισιού. Ένα βροχερό και ήσυχο πρωινό Κυριακής. Περπατάμε μαζί σε ένα μικρό πάρκο. Στο κέντρο του, μια λίμνη. Μέσα στο νερό, πεταμένα σίδερα. Κι ένα δημόσιο ποδήλατο εγκαταλελειμμένο. Το μισό μέσα, το μισό έξω. Σαν γλυπτό εννοιολογικής τέχνης θα μπορούσε κανείς να πει. Το κοιτάμε και οι δύο. Δεν μιλάμε. Μια περαστική κυρία σταματά: «Θα ειδοποιήσω τον δήμο να το μαζέψουν». Ο Terasson απλώς γνέφει. Και έπειτα βγάζει το κινητό του. Αποτυπώνει τη στιγμή. Όπως κάνει πάντα.

Εργαστήριο, Φεβρουάριος 2025. Το γραμματοκιβώτιο με την υπογραφή Terasson. Εδώ φωτογράφησε τον Gainsbourg με τη Bambou-

Φτάνουμε στο εργαστήρι. Στην πόρτα, πάνω στο ταχυδρομικό κουτί, γραμμένο με μαύρα χειρόγραφα γράμματα από μαρκαδόρο: Terasson. Δεν μπορώ να αντισταθώ. Το φωτογραφίζω. Νιώθω το βάρος μιας εποχής που κρατιέται ακόμη σε αυτά τα τετραγωνικά. Εκείνος ετοιμάζει καφέ. Μου λέει με γεναιόδωρη και ευγενική φωνή να φωτογραφίσω ό,τι θέλω. «Όλες οι γωνιές είναι δικές σου». Τα κουτιά με τα ονόματα είναι παντού: Bowie, Gainsbourg, Nina Hagen, The Cure. Για εκείνον είναι αποθήκη δουλειάς. Για εμένα, ιερό αρχείο. Και τότε καταλαβαίνω: αυτό που κάνει ο Terasson δεν είναι μόνο φωτογραφία. Είναι χρόνος. Είναι ιστορία. Είναι ανθρώπινη μνήμη που αρνείται να εξαφανιστεί. Ο Terasson έχει χιούμορ. Δεν απαντάει με μεγάλες αναλύσεις, αλλά με έξυπνες ατάκες. Σε κάνει να νιώθεις αμέσως άνετα. Και αυτό από μόνο του είναι σοκαριστικό. Γιατί κάθε φάκελος, κάθε κουτί με φιλμ γύρω μας, φέρει ένα όνομα μυθικό. Για τον ίδιο είναι η καθημερινότητά του. Για εμένα, είναι σαν να βρίσκομαι μέσα σε ένα μουσείο που αναπνέει.

Στην Αθήνα του 1985 με τον Pierre Terrasson

Ο Pierre Terrasson δεν φωτογραφίζει ποτέ για να εξηγήσει. Φωτογραφίζει για να θυμάται. Και το βλέμμα του, χωρίς υπεροψία ή εντυπωσιασμό, συνεχίζει να διασώζει ό,τι τείνει να σβήσει.
Αρχικά, μιλήσαμε για την Αθήνα. Πριν 40 χρόνια, είχε βρεθεί στο Παναθηναικό Στάδιο, σε μια μεγάλη διεθνή συναυλία  που πολλοί Έλληνες ακόμη θυμούνται, ανάμεσα σε αυτούς και οι δικοί μου γονείς. «Το 1985 δούλευα με το περιοδικό Salut και μου ζήτησαν να πάω στην Αθήνα για να φωτογραφήσω το γαλλικό συγκρότημα «Telephone», θυμάται ο Pierre Terrasson. «Με πήραν τηλέφωνο από το περιοδικό, και έτσι βρέθηκα εκεί. Περπατήσαμε γύρω από την Ακρόπολη, εκμεταλλεύτηκα την ευκαιρία να φωτογραφίσω τη συναυλία και να γνωρίσω τη τοπική σκηνή. Τα αρχεία εκείνης της περιόδου είναι εξαιρετικά και μέχρι τώρα αναξιοποίητα » σημειώνει εκφράζοντας το ενδιάφερον του μια μέρα να τα παρουσιάσει στην Ελλάδα.

Το εξώφυλλο γαλλικού περιοδικού για την συναυλία στην Αθήνα

Ο Terrasson, πέρα από τη συναυλία, φωτογραφίζει σημαντικές προσωπικότητες στην Πλάκα, ανάμεσά τους και την τότε Υπουργό Πολιτισμού, Μελίνα Μερκούρη, στην οποία ανήκε η ιδέα της διοργάνωσης του φεστιβάλ Rock in Athens. «Η Αθήνα εκείνη την εποχή είχε μια έντονη ενέργεια, ήταν γεμάτη αντιθέσεις», λέει. Να σημειώσουμε, πως εκείνη την χρονιά η Αθήνα είχε ανακηρυχθεί Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
Πράγματι, η συναυλία που κάλυψε ήταν μια από τις πιο εμβληματικές ροκ εκδηλώσεις στην Αθήνα, στο Καλλιμάρμαρο, σε μια εποχή όπου οι ροκ συναυλίες ήταν ακόμη κάτι εντελώς άγνωστο στην Ελλάδα. «Ήταν το τέλος της περιοδείας του φεστιβάλ Elixir, ενός γαλλικού ροκ φεστιβάλ που φιλοξενούσε κυρίως αγγλοσαξονικά συγκροτήματα. Και η περιοδεία τελείωνε στην Αθήνα τον Ιούλιο. Το πρόγραμμα της συναυλίας φιλοξενούσε σπουδαία ονόματα όπως οι Depeche Mode και οι  Stranglers. Δεν υπήρχαν ελληνικά ή άλλα γαλλικά συγκροτήματα εκτός από τους Téléphone». Κοιτώντας αφίσες της εποχής ωστόσο, ανακαλύπτουμε πως ενώ αρχικά προβλεπόταν να συμμετέχουν και οι Μουσικές Ταξιαρχίες, τελικά ο Τζίμης Πανούσης αποφάσισε να αποχωρήσουν την τελευταία στιγμή ως αντίδραση όταν πληροφορήθηκε σχετικά με τους ξένους ιδιώτες χορηγούς.

rock athenes 85 Photo credits BY TERRASSON

Οι συγκρούσεις των «ροκάδων» με την αστυνομία του έχουν μείνει αξέχαστες μέχρι και σήμερα. «Έξω από το στάδιο, επικρατούσε ένταση και βία. Κάποιοι που δεν ήθελαν να πληρώσουν εισιτήριο, μπήκαν τελικά μέσα στο χώρο της συναυλίας χωρίς άδεια. Τότε ξεκίνησε  ανταλλαγή πυρών με πέτρες, ξύλα και ό,τι άλλο βρέθηκε πρόχειρο. Έπεσαν σοβαρές μπουνιές από τους αστυνομικούς προσπαθώντας να τους σταματήσουν, ήταν πρωτοφανείς καταστάσεις» θυμάται το Terrasson. Τα εισιτήρια που κυκλοφόρησαν, κόστιζαν είτε 2.000 δραχμές και για τις δυο μέρες, είτε 1.200 μόνο για τη μία, τιμές αρκετά υψηλές για την εποχή. Τα επισόδεια που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ απασχόλησαν τα πρωτοσέλιδα των ελληνικών εφημερίδων της εποχής.

Πώς έγινα φωτογράφος – η αρχή μιας σπουδαίας καριέρας

«Ξεκίνησα τραβώντας φωτογραφίες στις θεατρικές σκηνές, μάλλον εκεί βρήκα λίγο την παιδική μου ηλικία. Μεγάλωσα μέσα στη λυρική σκηνή, στο θέατρο. Ο πατέρας μου τραγουδούσε στην όπερα, οπότε μεγάλωσα μέσα σε αυτούς τους χώρους. Έτσι, ήξερα από πολύ νωρίς πώς ήταν φτιαγμένο το φως, πώς να εξοπλιστώ κατάλληλα και πώς να χρησιμοποιήσω το φωτισμό για να φτιάξω ατμόσφαιρες στο στούντιο».
«Όταν αποφοίτησα από τη σχολή Καλών Τεχνών, ήμουν εξιδεικευμένος στο κολλάζ και την ζωγραφική. Αλλά δεν ήθελα να συνεχίσω σε αυτό τον δρόμο, δεν ήθελα να γίνω καθηγητής τέχνης, η επαγγελματική ζωή του καλλιτέχνη τότε ήταν συνήθως ζωή καθηγητή. Εγώ χρειαζόμουν χρήματα, οπότε στράφηκα στη φωτογραφία και άρχισα να προσαρμόζομαι στην τεχνολογία της εποχής μου. Πριν μπω στην Σχολή Καλών Τεχνών, ήμουν ήδη μυημένος στην φωτογραφία. Μεγάλωσα στο Colombes, στα προάστια του Παρισιού. ‘Ολοι οι φίλοι στην παρέα μου είχαν μέσα τους μια φλόγα για την τέχνη. Βγάζαμε φωτογραφίες ο ένας τον άλλον, ακούγαμε μουσική, πηγαίναμε σε πάρτι, αλλά και μαζευόμασταν στα σπίτια. Τότε αγαπούσαμε πολύ τη φωτογραφία, ήμασταν πολύ χειρωνακτικοί, διαβάζαμε επίσης πολύ, δεν υπήρχε καμία τεχνητή νοημοσύνη ή υπολογιστές ή κινητά, είμασταν πιστεύω πιο αυθεντικοί έφηβοι. Παρότι μόλις 15 χρονών, νιώθαμε σαν ποιητές του σουρεαλισμού. Διαβάζαμε Βιαν, «Θα φτύσω τους τάφους σας», Ρεμπώ, Βερλέν, Απολλιναίρ… Δεν καθόμασταν μπροστά σε οθόνες, αλλά σε βιβλία και σκίτσα. Η φωτογραφία τότε στη ζωή μου ήταν απλώς μια διασκέδαση, ένα παιχνίδι. Με τους φίλους μου είχαμε συλλογές από αφίσες ζωγράφων. Περνάγαμε ολόκληρες ώρες στη Σαιν Ζερμέν και στη Σαιν Μισέλ, πηγαίναμε σε γκαλερί για να δούμε δωρεάν εκθέσεις. Σήμερα, κανείς δεν μιλά πια για τη φυσική πλευρά της φωτογραφίας. Αλλά για μένα, η φωτογραφία είναι ένας τρόπος επικοινωνίας. Αγοράζαμε χημικά, φίλτρα, μεγεθυντές — όλα χειροποίητα. Με πολύ λίγα μέσα μπορούσες να κάνεις κάτι.Δεν είχαμε λεφτά για να αλλάζουμε συχνά τον εξοπλισμό μας. Κρατούσαμε την ίδια φωτογραφική μηχανή και κάθε χρόνο προσπαθούσαμε να πάρουμε ένα καλύτερο φακό. Σιγά σιγά μαζεύαμε εξοπλισμό από μικρές μηχανές».

RUE DE VERNEUIL το πρόσφατο βιβλίο του. Photo credits BY TERRASSON

Η εποχή των ροκ σταρ και η φωτογραφία ως επάγγελμα

Ο Pierre Terasson θυμάται μια εποχή που η μουσική και η φωτογραφία ήταν στενά δεμένες, μια εποχή όπου κάθε συναυλία, κάθε καλλιτέχνης ήταν μέλος μιας οικογένειας που ζούσε την τέχνη με πάθος. «Την εποχή των ροκ σταρ, υπήρχε μια έντονη διάθεση να σοκάρουν το κοινό, κάποιοι έφταναν μέχρι το σημείο να ανοίγουν τις φλέβες τους για αυτό. Ήταν οι μουσικοί αναρχικοί, άνθρωποι με πάθος και ενδιαφέρον για την τέχνη τους».
«Η πρώτη μεγάλη προσωπικότητα από τον κόσμο της σοουμπίζ που φωτογράφησα ήταν ο Serge Gainsbourg και το γκρουπ Bisou. Τον ακολούθησα από το Μοντεντόρ, το κλασικό θέατρο, μέχρι το Παλαίς, όπου ο Gainsbourg έκανε τα συναυλιακά του, με τις taxi girls και τα συναυλιακά πάρτι της εποχής.»
«Όσο για τη σκληρή ροκ και μέταλ σκηνή, φωτογράφιζα πολλούς ανθρώπους των οποίων τη μουσική ποτέ δεν άκουσα ή δεν αγάπησα ιδιαίτερα. Δεν με ενδιέφερε η μουσική καθαυτή. Το μέταλ έχει και μια κιτς πλευρά που μου άρεσε. Ήμουν πιο πολύ θαυμαστής του συγκροτήματος Motorhead, που άκουγα στο Λονδίνο — ένας ήχος που με ενθουσίαζε. Μου άρεσε να φωτογραφίζω αυτούς τους ανθρώπους, αλλά ποτέ δεν ήμουν groupie. Φωτογράφιζα κυρίως ανθρώπους.»
Τον ρωτάω για τους μεγάλους διεθνείς σταρ. Πώς επικοινωνούσες μαζί τους; «Δεν μιλούσα αγγλικά», μου λέει και γελάει. «Αλλά δεν είχε σημασία. Επικοινωνούσαμε με την αύρα. Ένιωθα ποιοι ήταν. Και τις περισσότερες φορές, τους συναντούσα μόνο για λίγα λεπτά. Βγάζαμε τις φωτογραφίες και τέλος. Δεν τους ξαναέβλεπα». Του ζητώ να μου μιλήσει για τον Klaus Nomi. «Εκκεντρικός. Απόμακρος. Επαγγελματίας. Δεν μιλούσαμε πολύ. Στάθηκε μπροστά στον φακό, βγάλαμε τη λήψη, και έφυγε. Όλη η διαδικασία κράτησε το πολύ μισή ώρα. Αυτό ήταν».

Με κάποιους, όμως, η σχέση ήταν πιο βαθιά. Όπως με τον Serge Gainsbourg. Εκεί υπήρχε αληθινή φιλία. Υπήρχε διάρκεια. Υπήρχε οικειότητα.  Με τον Gainsbourg ήταν αλλιώς. Τον έζησε από μέσα. Τον είδε με τα παιδιά του, με την Bambou, στο σπίτι του στη rue de Verneuil, στο στούντιο του. Πίσω από το τραπέζι που τώρα πίνουμε τον καφέ μας, υπάρχει ο σκοτεινός θάλαμος. Εκεί εμφανίστηκαν χιλιάδες φιλμ. Εκεί τυπώθηκαν τα πορτραίτα του Gainsbourg. Εκεί έπαιζαν τα παιδιά τους. Ήταν οικογενειακοί φίλοι. Δεν έβλεπε τον Serge σαν σταρ. Και το επαναλαμβάνει συχνά. «Ήταν απλός. Πάντα ευγενικός. Πάντα γενναιόδωρος. Όταν κάποιος είχε ανάγκη, βοηθούσε χωρίς δεύτερη σκέψη. Η πρόκληση ήταν μέρος της δημόσιας εικόνας. Της εποχής. Δεν ήταν αυτός. Ήταν απλώς μπροστά από την εποχή του».

Clash athenes 85 με τον terrasson αριστερά Photo credits BY TERRASSON

Ο Gainsbourg σήμερα, όπως τον βλέπει ο Terasson

Από τότε που το σπίτι του Gainsbourg είναι ανοιχτό μουσείο για το κοινό, οι επισκέψεις κάνουν συνέχεια «sold out». Τι πιστεύετε ότι κάνει τον Gainsbourg τόσο αγαπητό ακόμα και σήμερα ως καλλιτέχνη; τον ρώτησα με περιέργεια να ακούσω τη γνώμη του.
«Ο Gainsbourg πέρασε στις νεότερες γενιές ως ένας ιδεαλισμένος μύθος. Ήταν ένας καλλιτέχνης που κατάφερνε πάντα να προσαρμόζεται. Άκουγε punk, τους Sex Pistols. Ήταν παντρεμένος με μία Αγγλίδα, έζησε στο Λονδίνο και είχε μια περίοδο όπου ασχολήθηκε με το reggae. Ανακάλυψε πολλά μουσικά είδη και άλλαζε, αφομοίωνε διαφορετικά στυλ. Υπάρχει πάντα κάτι στον Gainsbourg που τραβάει το ενδιαφέρον των νέων, γενιές και γενιές εκτιμούν και θαυμάζουν αυτό που ήταν ο Gainsbourg, αυτό που μένει είναι το μουσικό του ταλέντο, σήμερα οι νέοι τον ανακαλύπτουν κυρίως ως μουσικό. Την εποχή που ζούσε ο Serge, υπήρχαν και άλλες μπάντες που έκαναν άλμπουμ ενάντια στη μόδα των κομματιών που ακούγαμε ραδιόφωνο, και  όμως αυτός είχε ένα αντισυμβατικό κομμάτι που άγγιζε τον κόσμο του ραδιοφώνου, μπορούσε να κάνει μόδα αυτό που για άλλους δημιουργούς ήταν αδύνατον. Κάθε του άλμπουμ μπορούσε να μιλήσει σε διαφορετικούς ανθρώπους. Να μην ξεχνάμε πως παρότι τότε ήταν μια συντηρητική εποχή, τώρα δεν μπορεί κανείς να φανταστεί το «Je t’aime… moi non plus» να βγαίνει εκείνη τη χρονιά».
Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ορισμένοι σύγχρονοί του τον θεωρούν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του υπενθυμίζω διακόπτωντας ευγενικά την ροή του λόγου του.
«Ο Gainsbourg ήταν τόσο ντροπαλός που αυτοκαταστράφηκε. Έγινε ο Gainsbarre, δεν μπορούσε να γυρίσει πίσω, είχε μετανιώσει που δεν ασχολήθηκε περισσότερο με τη ζωγραφική, ήθελε μια ζωή σαν ζωγράφος».
Ο Pierre Terrasson έχει διηγηθεί πολλές φορές μια μικρή, σχεδόν ασήμαντη ιστορία  και όμως, για εκείνον, αυτή συνοψίζει με τον πιο απλό τρόπο ποιος ήταν ο αληθινός Serge Gainsbourg. Σήμερα λοιπόν ήρθε η ώρα να την ακούσω και εγώ…
«Ήμασταν στο στούντιό μου για να τον φωτογραφίσω. Ο βοηθός μου ήταν εκεί, ένα παιδί με μεγάλη καρδιά, που όμως του έλειπαν δύο μπροστινά δόντια και χαμογελούσε με αμηχανία. Ο Serge τον παρατηρεί, τον πλησιάζει και τον ρωτάει τι του συνέβη. Αρχίζουν να μιλάνε. Και ξαφνικά, χωρίς να το σκεφτεί δεύτερη φορά, ο Gainsbourg του λέει: “Δεν γίνεται να μείνεις έτσι. Πρέπει να φτιάξεις τα δόντια σου”. Και του δίνει χρήματα για να πάει στον οδοντίατρο. Δεν ήταν μια χειρονομία δημοσίων σχέσεων· δεν υπήρχαν κάμερες, δεν ήταν για να τον δουν. Ήταν απλώς ανθρώπινος. Ήξερε τι θα πει αξιοπρέπεια. Και παρόλο που έκρυβε τον εαυτό του πίσω από τσιγάρα, αλκοόλ και ειρωνεία, ο Serge είχε ευαισθησία, την πιο αυθεντική μορφή καλοσύνης, αυτή που δεν χρειάζεται κοινό για να υπάρξει».

Nina Hagen 1985

Για τον Terrasson, αυτή η μικρή στιγμή ήταν αποκαλυπτική: «Αυτός ήταν ο Gainsbourg. Αυτό που δεν βλέπει ο κόσμος, αλλά που ένιωθες αμέσως όταν ήσουν δίπλα του».

Gainsbourg και Terrasson μια αληθινή φιλία ζωής πίσω από τις κάμερες

  –  Και πώς γεννήθηκε αυτή η όμορφη ιστορία της γνωριμίας σας με τον Gainsbourg; Πότε τραβήξατε τις πρώτες σας φωτογραφίες μαζί του;
« Όταν τον γνώρισα από κοντά, στο σπίτι του, αν και όλα έγιναν πολύ γρήγορα και σύντομα,  ήταν μια έντονη στιγμή». Ο Pierre Terrasson συνάντησε για πρώτη φορά τον Serge Gainsbourg το 1978, κατά τη διάρκεια μιας ζωντανής εμφάνισης στο θέατρο Mogador στο Παρίσι, όπου ο Gainsbourg εμφανίστηκε με το συγκρότημα Bijou. Ήταν ένα πρώτο στιγμιότυπο, άτυπο ακόμη. Η επαγγελματική τους συνεργασία ξεκίνησε το 1984, όταν ο Terrasson ανέλαβε να φωτογραφίσει τον Gainsbourg για το περιοδικό Best. Ήταν τότε που γεννήθηκε μια δημιουργική σχέση εμπιστοσύνης : ο φωτογράφος και ο καλλιτέχνης συναντήθηκαν ως ίσοι, ως άνθρωποι της τέχνης.
Ο Terasson δεν ήταν απλώς ο φωτογράφος που απαθανάτιζε έναν σταρ, αλλά κάποιος που είχε μια πιο βαθιά, σχεδόν ανθρώπινη επαφή με τον Gainsbourg. Συναντιόντουσαν, συζητούσαν για την τέχνη, και ο Gainsbourg συχνά επέλεγε και σχολίαζε μαζί του τις φωτογραφίες, όχι μόνο ως εικόνες αλλά και ως δημιουργίες που θα συνοδεύσουν το έργο του. Όπως ο ίδιος ο Terasson αναφέρει, πάντα προσέγγιζε τους ανθρώπους που φωτογράφιζε με σεβασμό και με μια καλλιτεχνική ματιά, προσαρμοζόμενος στην προσωπικότητα του καθενός και δημιουργώντας σκηνές που ανέδειξαν το βάθος τους. Στην περίπτωση του Gainsbourg, αυτό αποτυπώνεται σε εικόνες που δεν είναι απλά πορτρέτα, αλλά μαρτυρίες μιας εποχής και ενός μοναδικού χαρακτήρα.

gainsbarre rue de verneuil terrasson 87 Photo credits BY TERRASSON

Στο φωτογραφικό λεύκωμα L’homme secret de la rue de Verneuil περιλαμβάνονται και εικόνες από την πρώτη επίσκεψη του Terrasson στο θρυλικό σπίτι του Gainsbourg στην οδό Verneuil, το 1987. Εκείνη την ημέρα, ο φωτογράφος είχε συνοδεύσει τους δημοσιογράφους Rémy «Kopla» Kolpa Kopoul και Philippe Conrath από τη Libération. Οι επισκέψεις αυτού του τύπου ήταν γρήγορες « έμπαινες, τραβούσες, έφευγες» σημειώνει. Αλλά ακόμα και λίγα λεπτά αρκούσαν για να αποτυπωθεί η μοναδική ατμόσφαιρα του «V bis».
Αυτό που συνέδεσε βαθύτερα τον Pierre Terrasson με τον Serge Gainsbourg δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική συνεργασία· ήταν μια ουσιαστική, σχεδόν αυτονόητη συγγένεια πνεύματος και καλλιτεχνικής στάσης. Όπως λέει ο ίδιος ο Terrasson: «Εγώ δεν είχα καμία σχέση με τη showbiz, δεν με ενδιέφερε. Ερχόμουν από τον κόσμο του ροκ και των beaux-arts, είχα μια τελείως διαφορετική προσέγγιση. Ήμουν λίγο… καλλιτεχνικά αλαζόνας».
Η κουβέντα τους ξέφευγε πάντα από τα επιφανειακά. Ήταν μια σχέση βασισμένη στην εκτίμηση, στον σεβασμό και στην καλλιτεχνική περιέργεια. Οι φωτογραφίσεις δεν ήταν ποτέ “απλές λήψεις”, ήταν σκηνοθετημένες στιγμές, δομημένες με εικαστικό βλέμμα. Ο Terrasson δεν έβλεπε ένα πρόσωπο. Έβλεπε μια ιστορία, έναν χαρακτήρα, έναν εσωτερικό κόσμο. Και ο Gainsbourg του άνοιξε τον δικό του. Πρόκειται για δύο καλλιτέχνες – όχι δύο «διάσημοι» –, που συνδέθηκαν γιατί έβλεπαν τον κόσμο όχι μέσα από την επιτυχία ή τη φήμη, αλλά μέσα από το φως και τη σύνθεση.
Ο Terrasson δεν προσέγγισε ποτέ τους καλλιτέχνες σαν celebrity· τους έβλεπε ως δημιουργούς. Και αυτό φάνηκε ιδιαίτερα στην περίπτωση του Gainsbourg. Είχαν έναν κοινό κώδικα, μία γλώσσα εσωτερική – την τέχνη. Ο Gainsbourg, άλλωστε, είχε σπουδάσει ζωγραφική, ήξερε καλά τις φωτοσκιάσεις, το κάδρο, τη σύνθεση. «Το να φωτογραφίζεις τον Serge ήταν κάτι ιδιαίτερο, γιατί και ο ίδιος ήταν φωτογράφος. Αυτό μας βοήθησε να τα πάμε καλά. Μιλούσαμε πολύ για την τεχνική της φωτογραφίας… και μετά για τη ζωγραφική».
Ο Terasson μοιράστηκε μαζί μου μια προσωπική πλευρά της σχέσης του με τον Gainsbourg και τη Bambou: «Χρησιμοποιούσα πάντα την παλιά μου Nikon F2 — μια παλιά αλλά αγαπημένη μηχανή και, τυχαία, ο Gainsbourg και η Bambou είχαν το ίδιο μοντέλο. Δεν φωτογράφιζα ποτέ τον Gainsbourg μαζί με τη Bambou, γιατί εκείνη ήταν συχνά κουρασμένη όταν τους συνάντησα. Όταν ήρθαν μαζί στο στούντιο, δεν ήθελα να επεμβαίνω ή να ζητάω πολλά. Απλώς αποφάσισα να κάνω τη δουλειά μου με απλότητα. Ο γιός τους Lulu, που ήταν φίλος με τα παιδιά μου, έφερε μια πιο οικεία ατμόσφαιρα στο στούντιο. Τον φωτογράφισα και σε μια στιγμή με τη μητέρα του, μετά τον θάνατο του Gainsbourg. Για μένα, η φωτογραφία ήταν πάντα μια πράξη τέχνης, ένας σεβασμός προς τον άλλο και μια πολύ προσεγμένη διαδικασία. Πρέπει να προσαρμόζεσαι στην προσωπικότητα του ανθρώπου που φωτογραφίζεις και να τον τοποθετείς μέσα σε μια σκηνή που αναδεικνύει την ουσία του».
Πράγματι, ο Serge Gainsbourg δεν υπήρξε ποτέ  απλώς ένα αντικείμενο της φωτογράφησης στην επαγγελματική του σχέση με τον Terrasson: αντιθέτως, είχε μια έντονη σκηνοθετική ματιά και συμμετείχε ενεργά σε αυτό που δημιουργούσε ο φίλος φωτογράφος του. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στάσης ήταν η φωτογράφιση που έκαναν μαζί στο αστυνομικό τμήμα του Aubervilliers το 1988. Εκεί, ο Gainsbourg δεν περιορίστηκε στον ρόλο του μοντέλου: Παρακολουθούσε στενά όλη τη διαδικασία – αναμείχθηκε στο φωτισμό, κοιτούσε τι «γράφει» μέσα στο κάδρο, σαν να ήταν ο ίδιος πίσω από τη μηχανή. Και στη συνέχεια, όπως λέει με χιούμορ ο Terrasson: «Επέμεινε – σχεδόν με εμμονή – ώστε η προτομή της Marianne (σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας) να είναι σωστά τοποθετημένη στο κάδρο. Αυτή η φωτογραφική σκηνή δεν ήταν απλώς ένα στιγμιότυπο: ήταν μια συνειδητή εικόνα, σκηνοθετημένη με ακρίβεια, με πολιτικά και αισθητικά φορτία. Ήταν μια ακόμα απόδειξη ότι ο Gainsbourg δεν άφηνε τίποτα στην τύχη – και σίγουρα όχι την εικόνα του».

serge Photo credits BY TERRASSON

Terasson και Gainsbourg: μια επιτυχία διαχρονική

Ο Pierre Terasson θυμάται τις στιγμές που βρισκόταν στο σπίτι του Serge Gainsbourg, να ακούνε μαζί Chopin, ενώ ξεφύλλιζαν παλιές φωτογραφίες. «Κοιτάζαμε τις φωτογραφίες, επιλέγαμε, εκείνος μου έδινε τη γνώμη του, και έτσι δημιουργούνταν οι σωστές λήψεις Δεν υπήρχε ίντερνετ, ήταν μια ανθρώπινη επαφή. Σήμερα απλώς στέλνεις τις φωτογραφίες και τελειώνεις. Τότε σχεδιάζαμε τις φωτογραφίες μαζί, ήταν σαν σκηνοθέτης, είχε γνώμη για το αποτέλεσμα», λέει. Τότε όμως δεν ήταν παρά μια απλή συνεργασία ανάμεσα σε έναν καλλιτέχνη και έναν φωτογράφο, χωρίς να ξέρουν τι θα γινόταν μια φωτογραφία στο μέλλον. «Δεν ήταν προγραμματισμένο να γίνουν επιτυχίες, ούτε ήταν ο αρχικός σκοπός της δουλειάς. Ξεκινήσαμε για ένα μικρό ροκ περιοδικό και καταλήξαμε με διαφημίσεις στη Libération. Τίποτα δεν προμήνυε την απήχηση που θα είχαν αυτές οι εικόνες».
Όταν τον ρώτησα αν είχε συνειδητοποιήσει τότε πως οι φωτογραφίες του Serge Gainsbourg θα γίνουν εμβληματικές, θα διαδοθούν και θα θαυμάζονται ακόμα και σήμερα στα social media, από νέους θαυμαστές που ίσως δεν γνωρίζουν καν ότι είναι δικές του, απάντησε με την χαρακτηριστική του απλότητα: «Δεν ήξερα πού πήγαινα, ακόμη και η φωτογράφιση με κάποιον σαν τον Serge για εμένα ήταν κάτι καθημερινό. Οι φωτογραφίες αυτές έγιναν cult με τον καιρό, αλλά εκείνη τη στιγμή που τις έβγαλα, δεν το αντιλαμβανόμουν. Ποτέ δεν σκεφτόμουν τι θα γινόταν μια φωτογραφία στο μέλλον.
Θεωρώ φυσιολογικό που οι εικόνες αυτές άντεξαν μέσα στο χρόνο. Είναι απόδειξη της καλλιτεχνικής τους ποιότητας. Μην ξεχνάμε ότι εγώ αποφοίτησα από την Καλών Τεχνών. Ήμουν ακόμη και ως φωτογράφος, ένας καλλιτέχνης, ένας δημιουργός, που στεκόμουν με τον φακό μου απέναντι σε έναν άλλο καλλιτέχνη – μουσικό.  Ποτέ δεν ένιωσα άβολα με αυτούς τους ανθρώπους. Τους έβλεπα όπως ήταν. Ήμουν και εγώ καλλιτέχνης άλλωστε σαν και αυτούς. Ποτέ δεν με έκαναν να νιώσω ότι δεν ανήκω στην ίδια θέση με εκείνους. Με τον Gainsbourg συζητούσαμε πολύ για ζωγραφική και τέχνη».
Στην πραγματικότητα, ποια ήταν η δύναμη της φωτογραφικής εικόνας στα τέλη της δεκαετίας του ’80; Ο Serge Gainsbourg ήταν συνειδητοποιημένος ως προς τη δύναμη των εικόνων; « Η φωτογραφία ήταν μέρος της καθημερινότητας, τα έντονα φλας στους δρόμους, η ζήτηση των εικόνων από τα περιοδικά, ήταν όλα μέρος μιας άλλης εποχής, όπου η φωτογραφία είχε τον δικό της ρόλο και τη δική της μαγεία. Υπήρχε ακόμη η υπογραφή στις φωτογραφίες. Στην δική μου περίπτωση ήταν «Terrasson le grand». Πολλοί καλλιτέχνες έρχονταν στο στούντιό μου ξέροντας ποιος είμαι και το τι υπηρεσίες μπορώ να τους παρέχω».

Αναμνήσεςι στους τοίχους του εργαστηρίου

Ένα επάγγελμα που είχε σώμα και ψυχή

Ο Terrasson μιλάει με νοσταλγία για τα παλιά χρόνια, όταν το ροκ δεν ήταν μόνο μουσική, αλλά και τρόπος ζωής, κοινότητα. «Σήμερα το εμπορικό κομμάτι των συναυλιών έχει αλλάξει ριζικά, δεν είναι πια σαν οικογενειακή υπόθεση. Τη δεκαετία του ’80, υπήρχε ένα μικρό, κλειστό κύκλωμα, δέκα περίπου άνθρωποι που μοιράζονταν τη μουσική ροκ. Ήταν πραγματικά μια οικογένεια. Οι άνθρωποι που σύχναζαν σε αυτές τις συναυλίες ήταν φανατικοί οπαδοί της ροκ, τότε υπήρχαν ολοκληρωμένες παραγωγές δίσκων».
Οι δισκογραφικές εταιρείες ήταν τότε το κέντρο της μουσικής βιομηχανίας και η φωτογραφία είχε ξεχωριστή θέση σε αυτή. Ο Terasson εξηγεί: «Ήταν οι δισκογραφικές εταιρείες που κυριαρχούσαν, και πριν απ’ όλα υπήρχαν συναντήσεις για να βρεθούμε, να συζητήσουμε, να μοιραστούμε. Ήταν ένα αληθινό επάγγελμα τότε, το οποίο έχτιζες σταδιακά, και ήταν πολύ πλούσιο».
Είναι φανερό ότι για εκείνον η φωτογραφία δεν ήταν απλά μια τεχνική δουλειά, αλλά μια τέχνη που απαιτούσε γνώση και πείρα. «Υπήρχε η αναλογική φωτογραφία — ταινίες, φιλμ από διάφορες μάρκες που δοκίμαζα συνεχώς, παίζοντας με τις δυνατότητες. Ήμουν πολύ προσαρμοστικός. Δεν μου αρέσει ο ψηφιακός τρόπος, το ομολογώ, δεν είμαι προσαρμοσμένος σε αυτό, μου λείπουν οι παλιοί μου αντανακλαστικοί χειρισμοί».
Η αγορά της φωτογραφίας ήταν τότε ζωντανή, με ζήτηση για κάθε είδους εικόνα που σχετιζόταν με τη μουσική. «Υπήρχε μια αγορά για τις φωτογραφίες — δισκογραφικές εταιρείες, ρεπορτάζ για καλλιτέχνες, εξώφυλλα, αφίσες κολλημένες στους δρόμους — κάτι που σήμερα απαγορεύεται. Δεν υπάρχει πλέον έντυπο χαρτί, δεν υπάρχουν παραγγελίες».
Με μια μικρή δόση μελαγχολίας, ο Terasson περιγράφει πώς οι παλιές, ζωντανές εποχές έχουν αλλάξει, καθώς η τεχνολογία και η ψηφιακή εποχή άλλαξαν την ίδια τη φύση του επαγγέλματος που αγάπησε : «Θυμάμαι τις εποχές των αρχείων, τις μεγάλες στιγμές με τους Clash, με τη Nina Hagen… Ήταν ρεπορτάζ σχεδόν θεατρικά, σκηνοθετημένα με φροντίδα – φωτογραφίσεις χτισμένες, προσεγμένες, γεμάτες ένταση και αλήθεια. Το χαρτί τότε ήταν πλούσιο, υπήρχε μια πραγματική ζήτηση. Οι εκδότες των περιοδικών μού ζητούσαν συνέχεια φωτογραφίες όταν επέστρεφα από τα ταξίδια μου. Το ρεπορτάζ στον Τύπο ήταν τότε κάτι ιερό, πολύ σημαντικό».
Ο Terrasson υπήρξε για δεκαετίες ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους της μουσικής σκηνής. Τα περιοδικά της εποχής τού ανέθεταν αποστολές· τον έστελναν σε συναυλίες, μπουάτ, μουσικές σκηνές, φεστιβάλ, για να φωτογραφίσει μουσικούς, είδωλα, στιγμές. Η φωτογραφία εξωφύλλου μπορούσε να κρίνει την επιτυχία ενός τεύχους. Το υλικό του έπρεπε να είναι ποιοτικό και ξεχωριστό – κι αυτό του έδινε συνέχειες: την επόμενη δουλειά, την επόμενη αποστολή. Ήταν ένα βιώσιμο επάγγελμα.
«Σήμερα, όλα έχουν αλλάξει», λέει σχεδόν με αποδοχή. «Όλοι έχουν κάμερα, όλοι έχουν κινητό. Οι εικόνες φεύγουν γρήγορα, χωρίς έλεγχο. Σου στέλνουν κάτι με Messenger, και μετά η υπογραφή χάνεται. Ποιος τράβηξε τη φωτογραφία; Κανείς δεν ξέρει. Τα περιοδικά δεν πληρώνουν πια, δεν πουλάνε. Και η φωτογραφία έχει γίνει στιγμιαία. Δεν προλαβαίνεις να τη ζήσεις».
Ο Pierre Terrasson θυμάται μια εποχή που η δουλειά του φωτορεπόρτερ ήταν χειρωνακτική, φυσική, σχεδόν τελετουργική : «Τα πάντα ήταν φυσικά: έπρεπε να πας ο ίδιος στα γραφεία, να δείξεις τις φωτογραφίες, να μιλήσεις πρόσωπο με πρόσωπο. Είχα έναν βοηθό που γύρναγε από πόρτα σε πόρτα με τα ντοσιέ. Ήταν ένα επάγγελμα χειροποίητο. Δουλεύαμε με φιλμ, είχαμε σκοτεινά δωμάτια, τυπώναμε σε χαρτί, πηγαίναμε σε εργαστήρια – ήμασταν συνεχώς σε μετακινήσεις, σε κίνηση. Το επάγγελμα είχε κόπο, είχε ενέργεια, είχε μια άλλη ηθική ». Η σύγκριση με το σήμερα τον πληγώνει: «Τώρα δεν βλέπεις κανέναν. Όλα περνούν από μια οθόνη. Η τεχνητή νοημοσύνη μάς οδηγεί σε λάθος δρόμο. Οι νέοι δεν παράγουν πια τίποτα μόνοι τους, και αυτό με τρομάζει. Δεν υπάρχει πια δυνατότητα να ζήσεις από τη φωτογραφία. Δεν υπάρχει χαρτί, δεν υπάρχουν παραγγελίες. Η πειρατεία, η μη κατοχύρωση, η υποτίμηση της δουλειάς… Ένα επάγγελμα γεμάτο πάθος, τώρα μοιάζει να χάνεται».
Όσο για τον εξοπλισμό του; Το Nikon F2 ήταν σαν πιστός σύντροφος, ένα παλιό, γερό και αξιόπιστο μηχάνημα που δεν τον πρόδωσε ποτέ. Παρότι δοκίμασε και μικρότερα σώματα Pentax, τελικά όταν οι συνθήκες πίεσαν — μπροστά στην εφημερίδα Libération όπου του πήραν σχεδόν όλα τα μηχανήματα — το Nikon F2 ήταν το μόνο που του απέμεινε και συνέχισε να το χρησιμοποιεί πιστά. Με το χαρακτηριστικό του χιούμορ, λέει: «Αυτό το παλιό Nikon, είναι σαν παλιός φίλος που δεν τον αλλάζεις εύκολα. Σαν να κουβαλάς την ιστορία σου μαζί σου, σε κάθε κλικ».

Για το τέλος… ανεκδοτες ιστορίες από τον Pierre Terasson

Ο Terasson θυμάται με μια δόση χιούμορ και νοσταλγίας κάποιες από τις πιο ασυνήθιστες στιγμές της καριέρας του. Μια από τις ανέκδοτες ιστορίες του αποφάσισε να μοιραστεί επίσης και μέσα από το πρόσφατο βιβλίο του Ο μυστικός άνδρας της οδού Βερνέιγ – Το V bis όπως το άφησε ο Serge Gainsbourg, που αποτέλεσε τελικά και την αφορμή για την συνάντησή μας. Το φωτογραφικό λεύκωμα προσφέρει μια συναρπαστική κατάδυση στην οικεία σφαίρα του δημιουργού της παγκόσμιας επιτυχίας Je t’aime… moi non plus. Μέσα από ανέκδοτες φωτογραφίες του Pierre Terrasson, το βιβλίο αποκαλύπτει το παγωμένο στον χρόνο σύμπαν του καλλιτέχνη μετά τον θάνατό του — ένα σκηνικό που παρέμεινε ανέγγιχτο, γεμάτο ιστορία και συναίσθημα.  Όπως ήδη αναφέραμε, ο Terrasson δεν μπήκε για πρώτη φορά στο σπίτι μετά τον θάνατο του Gainsbourg. Ο Serge τον καλούσε συχνά. Ήξερε κάθε γωνιά του σπιτιού· το σκοτάδι του, τις μυρωδιές, την ιδιωτική του θλίψη. Οι δύο άνδρες είχαν αναπτύξει μια δυνατή σχέση – όχι μόνο επαγγελματική, αλλά ανθρώπινη. Σχέση καλλιτεχνικής εμπιστοσύνης και προσωπικής εγγύτητας. Μετά τον θάνατο του Gainsbourg, η Bambou ζήτησε από τον Terrasson να φωτογραφίσει το σπίτι. «Για να θυμόμαστε πώς ήταν. Για να μη χαθεί κάτι. Γιατί ίσως το πάρουν, ίσως το αλλάξουν, ίσως ξεχαστεί. Η Bambou μου ζήτησε να αποτυπώσω το σπίτι, μια παραγγελία για να διασφαλίσει ότι θα μείνει ζωντανή η εικόνα του επίπλου πριν αρχίσει το λεηλασία. Ο Serge, όταν πήγαινε στο σπίτι της Bambou, ένιωθε σα να ήταν στο δικό του χώρο, το σπίτι είχε κάτι οικείο και έμοιαζε με το δικό του. Δεν έμενε πάντα στο δικό του σπίτι, αλλά το σπίτι του κρατούσε μέσα του την ιστορία όλων των σχέσεών του»». Ο φωτογράφος δέχτηκε την αποστολη. Δεν χρειάστηκαν εξηγήσεις. Πήγε μαζί με τον βοηθό του, και φωτογράφισε τα πάντα όπως ήταν εκείνη τη μέρα: ένα σπίτι που δεν ανήκε πια σε κανέναν, ένα άγγιγμα ακόμη ζωντανό, μια μνήμη πριν ξεθωριάσει. «Η Bambou έφυγε, μας άφησε εκεί μέσα μόνους – εμένα και τον βοηθό μου. Περάσαμε μια μέρα σχεδόν τραυματική», μου λέει ο Pierre Terrasson. Το σπίτι που έμοιαζε να αναπνέει ακόμη την παρουσία του. «Οι φωτογραφίες που τράβηξα στο σπίτι του Gainsbourg το 1991 ήταν απλώς ένα έργο ντοκουμέντου — νεκρή φύση, “natures mortes”. Κι όμως, στις φωτογραφίες του, υπάρχει ακόμη αυτή η αργή, προσεκτική ματιά. Αυτή που ψάχνει το βλέμμα πίσω από το βλέμμα. Ο Gainsbourg στα τσιγάρα του. Η Bambou στις σκιές. Τα ποτήρια στο πάτωμα. Οι τοίχοι με τα σχέδια. Δεν υπάρχει σκηνοθεσία. Μόνο απουσία και μνήμη. Και ίσως αυτό να είναι το πιο πολύτιμο. Ότι κάποιος κάποτε ήταν εκεί. Και θυμάται. Το σπίτι είναι γεμάτο προσωπικά του αντικείμενα, αρώματα, παλιούς αναπτήρες, χειρόγραφα, σημειωματάρια Hermès, σκουπίδια που έμοιαζαν ιερά, και κάθε γωνιά φορτισμένη με τις αναμνήσεις μιας ζωής. Για τον Terrasson, δεν ήταν μια απλή αποστολή καταγραφής. Ήταν μια βουτιά στο παρελθόν, στις κοινές τους στιγμές. Όπως λέει ο ίδιος, ήταν δύσκολο να αποσυνδεθεί συναισθηματικά: «Όλα ήταν εκεί. Και όλα ήταν ακόμα εκείνος».

Last modified: 12/02/2026