Η Καισαριανή μέσα από το σκοτεινό βλέμμα του Γκόγια

Η πρωτομαγιά του 1944 μέσα στο γκογιακό φως — το ισπανικό δράμα στο ελληνικό ιστορικό τραύμα

Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των Αγωνιστών στην Καισαριανή συγκλονίζουν την εθνική μνήμη. Ο πόνος και η περηφάνια για την Πρωτομαγιά του 1944 εικονοποιούνται  82 χρόνια μετά. Παιδιά και εγγόνια ψάχνουν μέσα στις φωτογραφίες τον ήρωα παππού, συγγενείς, φίλοι, συγχωριανοί ξαναμιλούν γι’ αυτούς, Οι Έλληνες βλέπουν στις φωτογραφίες το εικονοστάσι του Αγώνα.

Πρωτομαγια 1944., 82 χρόνια μετά οι Ελληνες βιώνουν τη θυσία διακοσίων πατριωτών τους.

Χρησιμοποιήσαμε τις δυνατότητες του chatGpt σε μια αναφορά της εκτέλεση της Καισαριανής στο έργο του Φρανσίσκο Γκόγια «3 Μαΐου 1808».
Η σύνθεση δεν λειτουργεί ως απλή αναφορά στο Γκόγια. Το γκογιακό φως – εκείνο το ανελέητο φως που διαχωρίζει θύτη και θύμα – μετατοπίζεται εδώ στο ιστορικό τοπίο της Καισαριανής, μετατρέποντας το γεγονός σε ηθική εικόνα. Η σκηνοθεσία της βίας δεν μιμείται· επαναδιατυπώνεται. Και η μνήμη αναλαμβάνει θέση μέσα στη ζωγραφική. «Η μνήμη της Καισαριανής ντύνεται το φως του Γκόγια»

Francisco Goya, 3η Μαΐου 1808.

Ο Γκόγια και οι συμφορές του πολέμου

Η 3η Μαΐου 1808 του Francisco Goya αναφέρεται στις μαζικές εκτελέσεις Ισπανών πολιτών από τα στρατεύματα του Ναπολέοντα στη Μαδρίτη, ως αντίποινα για την εξέγερση της 2ας Μαΐου 1808. Το έργο ζωγραφίστηκε μετά την αποχώρηση των Γάλλων και την παλινόρθωση της ισπανικής μοναρχίας.
Ο πίνακας δεν εξυμνεί ηρωισμούς· καταγράφει την ωμή στιγμή της εκτέλεσης, μετατρέποντας το γεγονός σε διαχρονική εικόνα της βίας. Το εκτυφλωτικό φως που πέφτει στον μελλοθάνατο και η απρόσωπη, μηχανική παράταξη των στρατιωτών συγκροτούν ένα από τα πρώτα ριζοσπαστικά αντιπολεμικά έργα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής.
Το έργο συνδέεται θεματικά με τη σειρά χαρακτικών Los Desastres de la Guerra («Οι Συμφορές του Πολέμου»), όπου ο Γκόγια αποτυπώνει με αμείλικτη ειλικρίνεια τη βαρβαρότητα και τον ανθρώπινο εξευτελισμό που προκάλεσε ο Πόλεμος της Ισπανικής Ανεξαρτησίας.

Μ. Σαχτούρης
Η λησμονημένη VI  (1945)

Η λησμονημένη είναι ο στρατιώτης που σταυρώθηκε
η λησμονημένη είναι το ρολόγι που σταμάτησε
η λησμονημένη είναι το κλωνάρι που άναψε
η λησμονημένη είναι η βελόνα που έσπασε
η λησμονημένη είναι ο επιτάφιος που άνθισε
η λησμονημένη είναι το χέρι που σημάδεψε
η λησμονημένη είναι η πλάτη που ανατρίχιασε
η λησμονημένη είναι το φιλί που αρρώστησε
η λησμονημένη είναι το μαχαίρι που ξαστόχησε
η λησμονημένη είναι η λάσπη που ξεράθηκε
η λησμονημένη είναι ο πυρετός που έπεσε
πώς έτρεμαν μες στην φωνή, για σε, θυμήσου, σώμα.

Το ποίημα γράφηκε λίγους μήνες μετά την εκτέλεση των αγωνιστών στην Καισαριανή

Last modified: 18/02/2026