Μαίρη Κάσατ – H Αγία της σύγχρονης οικογένειας

Ειρωνεία· Η ζωγράφος που αποθέωσε τη μητρότητα ήταν άτεκνη…

Αν και δεν παντρεύτηκε ούτε απέκτησε δικά της παιδιά, η Μαίρη Κάσατ (1844 – 1926) έμεινε στην ιστορία της τέχνης ως η ζωγράφος που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της δουλειάς της στη μητρότητα. Η Κάσατ επηρεάστηκε από απεικονίσεις της Παναγίας με τον Ιησού όπως παρουσιάστηκαν από μεγάλους δασκάλους της τέχνης – κυρίως Ιταλοί και Γάλλοι – αλλά με μια ρηξικέλευθη και κοσμική ματιά. Διαφοροποιημένη από την τέχνη της Αναγέννησης είδε τη μητρότητα με ταπεινότητα, απλότητα και ενάργεια.
Γεννήθηκε στην Πενσυλβάνια των Ηνωμένων Πολιτειών και ήταν η μοναδική Αμερικανίδα καλλιτέχνις που συνδέθηκε με το κίνημα του ιμπρεσιονισμού. Έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής της στο Παρίσι και ήταν στενή φίλη του Έντγκαρ Ντεγκά με τον οποίο μοιράζονταν μια πειραματική και δυναμική προσέγγιση στη ζωγραφική.

Μαίρη Κάσετ, αυτοπροσωπογραφια

Η Κάσατ δίνει έμφαση στη σωματική επαφή ως αποτέλεσμα στοργής και συναισθηματικής δεσμού. Προσπαθεί να παρουσιάσει τις γυναίκες με ένα αισθησιακό και συναισθηματικό φως που να παραδέχεται τη σεξουαλικότητα μόνο μέσα από το πρίσμα της μητρότητάς.
Θεωρώντας ότι οι περισσότεροι άνδρες αντιμετώπιζαν τις γυναίκες μόνο ως ερωτικό αντικείμενο πόθου, απέφυγε το γυμνό παρουσιάζοντας τις γυναίκες ντυμένες σε αντίθεση με πολλά παιδιά που απεικονίζονται γυμνά. Στο έργο της Κάσατ τα παιδιά συμβολίζουν την αγνότητα, την καλοσύνη, την αυθεντικότητα. Οι μητέρες από την πλευρά τους αποπνέουν απλότητα, ταπεινότητα, ενάργεια.
Είναι οι ενημερωμένες εκδοχές του παλιού θέματος της Παναγίας και του Βρέφους. Αντιμετωπίζει τους ζωγράφους της Αναγέννησης στο δικό τους πεδίο.
Ένας από τους κορυφαίους εμπόρους τέχνης του 19^ου – 20^ου αιώνα, ο Πολ Ντουράν-Ρουέλ χαρακτήρισε την Μαίρη Κάσατ « Αγία της σύγχρονης οικογένειας». Ίσως γι’ αυτό το έργο της παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο ανθρώπινα και τρυφερά εικαστικά αφιερώματα στη μητέρα.

*Στα χρόνια της συνεργασίας τους ο Ρουέλ προώθησε περισσότερους από 400 πίνακες της Κάσατ.

Νεαρή μητέρα ράβει 819 x 1024

Η εμπορος τέχχνης Louisine Havemeyer, η οποία αγόρασε έργο το 1901, σχολίασε: «Κοιτάξτε αυτό το μικρό παιδί που μόλις έπεσε στα γόνατα της μητέρας του… αγνοώντας το γεγονός ότι θα μπορούσε να ενοχλήσει «τη μαμά της»…. Η μαμά απλώς υποχωρεί λίγο και συνεχίζει να ράβει».

Μαίρη Κάσατ, Το Μπάνιο του Παιδιού , 1893, Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο, Σικάγο, Ιλινόις, ΗΠΑ

Το μάγουλο της μητέρας ή της νταντάς που χαϊδεύει τον ώμο του παιδιού, η αγκαλιά που το περιβάλλει και το παχουλό χεράκι του παιδιού στο γόνατό της, υποδηλώνουν έναν συναισθηματικό δεσμό μεταξύ των δύο.

Η παρέα με βάρκες , 1893–1894, Εθνική Πινακοθήκη, Ουάσινγκτον

Το έργο αναγνωρίζεται ως εμβληματικό ιμπρεσιονιστικής ναυτικής ζωγραφικής με την Κάσατ να επηρεάζεται και από την ιαπωνική τέχνη από την οποία γοητευόταν. Στον πίνακα βλέπουμε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις απεικόνισης ενός άνδρα σε έργο της. Με κάποιο τρόπο η καλλιτέχνιδα αποκαλύπτει τις άποψη της για τους ρόλους στην οικογένεια: ο άνδρας επικεντρώνεται στην εργασία του κωπηλασία), η γυναίκα προσέχει το παιδί

Μητρικό χάδι, περ. 1896, Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, Πενσυλβάνια,

Μια γλυκιά στιγμή στοργής της μητέρας προς το παιδί. Το φόντο σκιασμένο ελαφρά, εστιάζει το ενδιαφέρον στη μητέρα και το παιδί. Το κοριτσάκι κοιτάζει με περιέργεια τη μητέρα της, καρφώνοντας τα μάτια της στο πρόσωπό της. Ακουμπά το χέρι της στο μάγουλο της γυναίκας, όπως κάνουν πολλά παιδιά, σαν να θέλει να εξετάσει ή να αποτυπώσει τα χαρακτηριστικά της

Μητέρα και Παιδί ( ο Οβάλ Καθρέφτης )

Η καλλιτέχνιδα υπογραμμίζει τη σημασία του μητρικού δεσμού, ανακαλώντας τη θρησκευτική τέχνη. Το λατρευτικό βλέμμα της και το γλυκό πρόσωπο και η στάση του αγοριού παραπέμπουν σε ιταλικές αναγεννησιακές εικόνες της Παναγίας με το Βρέφος, μια σύνδεση που ενισχύεται από τον οβάλ καθρέφτη σαν φωτοστέφανο. Έχει μείνει χαρακτηριστική η φράση του Ο Εντγκάρ Ντεγκά στην καλλιτέχνιδα: «Ο πίνακας έχει όλα τα χαρακτηριστικά και όλα τα ελαττώματά σου – είναι το Βρέφος Ιησούς και η Αγγλίδα παραμάνα του».

Το λουτρό, 1880. Επιρροή από την ιαπωνική τέχνη

Το 1890 μετά από έκθεση ιαπωνικής χαρακτικών στο Παρίσι ενισχύθηκες το ενδιαφέρον της για την τέχνη της Ιαπωνίας. Δημιούργησε μια σειρά από 10 έγχρωμες ακουατίντες. Το Λουτρό είναι το πρώτο χαρακτικό της σειράς που περιείχε αρκετά έργα μητέρας και παιδιού. Στο έργο αυτό οι μητέρας και τα παιδιά δεν έχουν ξεκάθαρα ευρωπαϊκά ή ασιατικά χαρακτηριστικά. Επίσης απέδωσε τις φιγούρες και τη μπανιέρα ως δισδιάστατα σχήματα. Συνολικά η Κάσατ δημιούργησε περισσότερες από 220 εκτυπώσεις και φιλοτέχνησε 17 εκδόσεις του έργου «Το Λουτρό».

Μαίρη Κάσατ, Γυναίκα με ηλιοτρόπιο, περίπου 1905. Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης, Ουάσινγκτον

Η σύνθεση του πίνακα αντλεί τις επιρροές της Κάσατ από ιαπωνικές εκτυπώσεις και ευρωπαϊκές προσωπογραφίες, δίνοντας έμφαση στον απαλό φωτισμό, τα ζωντανά χρώματα και την ψυχολογική ενδοσκόπηση εν μέσω της καθημερινής μητρότητας. Επίσης υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία για τους ηλίανθους ως νύξη στο κίνημα για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, σημειώνοντας τη χρήση του ηλίανθου ως σύμβολο από τις Αμερικανίδες σουφραζέτες στην εκστρατεία του Κάνσας το 1867

Μωρό που απλώνει το χέρι του για ένα μήλο (1893)

Σε ένα περιβόλι με μήλα μια ακόμη τρυφερή στιγμή μεταξύ μιας γυναίκας και ενός μωρού. Το μωρό παίζει με το μήλο, παρά το θέλει για να το φάει. Το φως μέσα από τα φύλλα της μηλιάς, δημιουργεί μια γαλήνια και οικεία ατμόσφαιρα.

Οικογένεια, 1887

Πίνακες όπως αυτός βασίζονταν σε θέματα και συνθετικές φόρμουλες της Αναγέννησης, που συχνά συναντώνται σε παλαιότερες απεικονίσεις της Αγίας Οικογένειας. Σε αυτόν τον πίνακα, ωστόσο, η Κάσατ προσάρμοσε αυτό το οικείο μοντέλο, αποδίδοντας τα θέματά της μοντέρνα, τόσο στην ενδυμασία τους όσο και στο περιβάλλον που θυμίζει πάρκο, καθώς και στον τολμηρό, ιμπρεσιονιστικό τρόπο με τον οποίο έχει κατασκευάσει τον πίνακα.

Το πρώτο χάδι του μωρού 1890

Το αγοράκι επικεντρώνεται στο πρόσωπο της μητέρας του. Είναι σαν να το μαγεύει και να χρειάζεται να νιώσει την υφή του δέρματος της μητέρας του, ώστε να αποκτήσει κάποιες γνώσεις για το πρόσωπό της. Η μητέρα, με γαλήνιο και απαλό πρόσωπο, απεικονίζεται με ρεαλισμό που υπερβαίνει την απλή αναπαράσταση.