Τα μεγάλα πορτρέτα του Μπετόβεν  

Ευανθία Τζιμούρτα
Διεθνή - Ελεύθερα Θέματα

 Προσωπογραφίες  του  Ludwig  van  Beethoven  που  φιλοτεχνήθηκαν
 όσο  ο  συνθέτης  ήταν  εν  ζωή                    

Ο Ludwig van Beethoven είναι ο δημιουργός που σφράγισε την παγκόσμια τέχνη σε κάθε της έκφανση. Στα τέλη του 1700 και στις αρχές του 1800 καθώς ο κόσμος άλλαζε ραγδαία με επαναστάσεις στην πολιτική, την κοινωνική ζωή και την οικονομία, ο Μπετόβεν οδηγούσε μια δική του μουσική επανάσταση. Την επανάσταση που συνάντησε την τέχνη του Φρίντριχ, του Σίλερ, του Γκαίτε, του Χάιντν, του Μότσαρτ∙ που έγινε εμμονή του Αντουάν Μπουρντέλ και εμπνέει εικαστικούς καλλιτέχνες από τέλη του 1700 μέχρι σήμερα.
Φέτος κλείνουν 250 χρόνια από τη γέννηση του και με πρωτοβουλία της γερμανικής κυβέρνησης το 2020 κηρύχτηκε «έτος Μπετόβεν» με άπειρες εκδηλώσεις σε όλες τις χώρες του πλανήτη. Έτσι αξίζει άλλωστε στον καλλιτέχνη που με την τέχνη του άγγιξε το Θεό.
Στο art22.gr επιλέξαμε και παρουσιάζουμε πορτρέτα του Μπετόβεν που φιλοτεχνήθηκαν όσο ο μεγάλος μουσουργός ήταν εν ζωή (1770 – 1827). Μόνη εξαίρεση μερικά από τα εκπληκτικά και πολύ εσωτερικά γλυπτά του Αντουάν Μπουρντέλ.  

1812 ο γλύπτης Franz Klein, αποτυπώνει σε γύψο το πρόσωπο του μεγάλου μουσουργού

Προτομή του Μπετόβεν, από τον Franz Klein (1812), βασισμένη στο αυθεντικό αποτύπωμα

Το γύψινο αποτύπωμα από το πρόσωπο του Μπετόβεν

Το 1812, οι βιεννέζικοι φίλοι του Μπετόβεν, η Nannette και ο Andreas Streicher κατασκευαστές πιάνων και συνθέτες άνοιξαν στη Βιέννη μια μεγάλη αίθουσα παρουσίασης πιάνων αλλά και συναυλιών, την οποία αποφάσισαν να διακοσμήσουν με προτομές διάσημων μουσουργών. Ο γλύπτης Franz Klein (1779-1840) ανέλαβε να παράξει μια εκ του φυσικού προτομή του Μπετόβεν, ουσιαστικά ένα εκμαγείο.
Η πρώτη μάσκα που δημιούργησε ήταν από γύψο αλλά δεν είχε επιτυχία διότι ο Μπετόβεν φάνηκε να ασφυκτιά όταν ο γύψος απλώθηκε στο πρόσωπο.  Ήταν όμως επιτυχημένη η δεύτερη προσπάθεια και ο Franz Klein σχημάτισε μια προτομή με βάση τη μάσκα. Από το καλούπι αυτής της προτομής έχουν γίνει πολλά αντίγραφα και παραλλαγές.

Το χαρακτικό που δημιούργησε ο Blasius Höfel, βελτιώνοντας την αρχική εκδοχή του Letronne

Η χάραξη με βάση το πρωτότυπο του Louis Letronne

Ένα πορτρέτο δυο καλλιτέχνες

Ο ζωγράφος – πορτρετίστας Louis Letronne (1788 – 1842), μαθητής του Jacques Louis David έζησε στη Βιέννη μεταξύ του 1807 και του 1817. Φιλοτέχνησε πορτρέτα πολλών εστεμμένων, πολιτικών, διπλωματών που βρέθηκαν στην αυτοκρατορική πόλη για το Συνέδριο της Βιέννης στο οποίο εκπροσωπήθηκαν όλες οι ηγεμονίες της Ευρώπης. Ο Letronne συνάντησε τον Ludwig van Beethoven για τη φιλοτέχνηση του πορτρέτου του. Ήταν ένα σχέδιο για χάραξη σε χαλκό την τελική επεξεργασία θα έκανε ο χαράκτης της Βιέννης Blasius Höfel (1792 – 1863). Όμως το σχέδιο δεν ικανοποίησε τον Höfel που ζήτησε από τον συνθέτη να ποζάρει ξανά. Έτσι ο Höfel αναθεώρησε το έργο του Letronne. Ο εκδοτικός οίκος Artaria δημοσίευσε αυτό το πορτρέτο ως χαλκογραφία στη Βιέννη.

1804: Ο Joseph Mähler φιλοτεχνεί τον Μπετόβεν στα 3/4 του σώματος

Το πρώτο ολόσωμο πορτρέτο του συνθέτη

Ο Joseph Willibrord Mähler (1778 – 1860)ήταν αξιωματικός των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών και ζωγράφος (συνδυασμός που σκοτώνει). Γνώρισε τον Μπετόβεν μέσω ενός παλιού συμμαθητή του συνθέτη και φιλοτέχνησε το πρώτο πορτρέτο του σε τρία τέταρτα του σώματος με φόντο ένα αρκαδικό τοπίο. Ο Μπετόβεν κρατά μια κιθάρα της εποχής. Η ζωγραφιά αυτή έγινε γνωστή από μια δημοφιλή λιθογραφία του Josef Kriehuber (1800 – 1876)
Το 1815, ο Mähler δημιούργησε μια σειρά από πορτρέτα καλλιτεχνών της Βιέννης.  Ένα από τα πορτρέτα ήταν και του Μπετόβεν. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης δημιούργησε διάφορες εκδοχές αυτού του πορτρέτου και επιμελήθηκε κάποιες λιθογραφίες.

1818 – 1819 δημιουργία του Ferdinand Schimon

Μια δημοφιλής εκδοχή

 Ferdinand Schimon (1797 – 1852) Γερμανός τραγουδιστής όπερας και ζωγράφος – πορτρετίστας. Το 1819 ο Anton Schindler, γραμματέας και βιογράφος του Μπετόβεν, ισχυρίζεται ότι πρότεινε στον Schimon να απεικονίσει τον Μπετόβεν. Όμως υπάρχει και η πιθανότητα το πορτρέτο να φιλοτεχνήθηκε τέσσερα χρόνια νωρίτερα με μεσολάβηση κάποιου φίλου του Μπετόβεν.
Πολλοί μετέπειτα καλλιτέχνες επέλεξαν το πορτρέτο του Schimon για να δημιουργήσουν το  δικό τους Μπετόβεν (Carl Mittag σχέδιο, Friedrich Eduard Eichens χαλκογραφία, ο Paul Rohrbach λιθογραφία και Fritz Lomens μολύβι). Το έργο εκτίθεται μόνιμα στο σπίτι του Μπετόβεν στη Βόννη από το 1890.

1803 – Christian Hornemann. Η αγαπημένη μινιατούρα του Μπετόβεν

Το πορτρέτο που αγαπούσε ο Μπετόβεν

Ο Christian Horneman (1765 – 1844) Δανός καλλιτέχνης που έγινε γνωστός για τα πορτρέτα του. Στο ξέσπασμα της γαλλικής επανάστασης ήταν στο Παρίσι και έζησε τα μεγάλα γεγονότα. Είχε την ευκαιρία να φτιάξει πορτρέτα μερικών από τους κορυφαίους ανθρώπους της  εποχής του, όπως ο Μπετόβεν και ο Χάιντν. Ένα βιβλίο με σκίτσα του υπάρχει σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Δανίας.
Το πορτρέτο του Μπετόβεν το φιλοτέχνησε το 1803 ως μινιατούρα. Ήταν από τα πορτρέτα που ο συνθέτης αγαπούσε ιδιαίτερα∙  Ίσως επειδή έβλεπε τον εαυτό του πολύ όμορφο σε σχέση με μετέπειτα πορτρέτα του.

Ο Μπετόβεν το 1818 από τον August von Klöber

1801. Ο Gandolph Stainhauser von Treuberg (1766-1805) φιλοτέχνησε το πορτρέτο του Μπετόβεν το οποίο στη συνέχεια χάραξε ο Carl Traugott Riedel (1769 – 1832) ο οποίος είχε εργαστήρια στη λειψία. Ο Rieder είχε δημιουργήσει και μία από τις πιο γνωστές λιθογραφίες του Antonio Salieri, δασκάλου του Μπετόβεν.

Το χαμένο πορτρέτο

Carl Friedrich August von Kloeber ( 1793 – 1864) ήταν Γερμανός ζωγράφος που έζησε για μεγάλο διάστημα στη Βιέννη όπου αντέγραφε έργα μεγάλων καλλιτεχνών όπως του Antonio da Correggio και του Peter Paul Rubens, ενώ ασχολήθηκε και με τη θρησκευτική ζωγραφική. Παράλληλα δημιούργησε πολλά πορτρέτα μεταξύ των οποίων και μελών της οικογένειας Μπετόβεν. Το πορτρέτο του συνθέτη έγινε στο Döbling κοντά στη Βιέννη το καλοκαίρι του 1818 ως διπλό πορτρέτο του συνθέτη και του ανιψιού του και χαρακτηρίστηκε εξαιρετικά επιτυχημένο. Το έργο υπήρχε σε κάστρο στο Schönhof μέχρι το 1927 που το κάστρο κατεδαφίστηκε και το πορτρέτο χάθηκε! Δεν υπάρχει καμιά εικόνα του εκτός από κάποιες λιθογραφίες του Μπετόβεν που έγιναν κατά καιρούς με την επίβλεψη του Kloeber.

1823 -Ferdinand Georg Waldmüller, η πρώτη εκδοχή από τις δύο που φιλοτέχνησε

Λιθογραφία, από το χαμένο πορτρέτο του Ferdinand Georg Waldmüller

Ένα πορτρέτο με υποδείξεις του συνθέτη

Ferdinand Georg Waldmüller (1793 – 1865) ίσως από τους σημαντικότερους αυστριακούς ζωγράφους της περίοδος Biedermeier 1815 – 1848.
Ο εκδοτικός οίκος Breitkopf & Härtel με έδρα τη Λειψία διαδραμάτισε ειδικό ρόλο στη δημοσίευση των συνθέσεων του Μπετόβεν και ήταν ο Härtel ένας από τους δύο εταίρους του εκδοτικού οίκου που παρήγγειλε το 1823 το πορτρέτο του Μπετόβεν. Υπήρξε εκτενής αλληλογραφία του συνθέτη με τους εκδότες σχετικά με το έργο και τις απόψεις του για τη ζωγραφική. Η σημαντική για την ιστορία της τέχνης αλληλογραφία καταστράφηκε όταν το κτίριο του εκδοτικού οίκου καταστράφηκε στους βομβαρδισμούς της Λειψίας από τους συμμάχους στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Υπήρξε μία μόνο συνάντηση του Μπετόβεν με το ζωγράφο. Το πορτρέτο που σώθηκε είναι ίσως η ατελής πρώτη έκδοση. Από τη δεύτερη, που φαίνεται πιο αυθόρμητη υπάρχουν μόνο λιθογραφικές αναπαραγωγές. Το έργο βρίσκεται στο μουσείο Kunsthistorisches.

Πορτραίτο του δεκατριάχρονου Μπέτοβεν από άγνωστο καλλιτέχνη της Βόννης

1820 – Joseph Kari Stieler, από τους περιζήτητους πορτρετίστες της εποχή του. Άφησε ίσως την πιο δημοφιλή εικόνα του Μπετόβεν


Μια λιθογραφία που φιλοτέχνησε ο διάσημος στην εποχή του Josef Kriehuber (1800 – 1876). Η λιθογραφία έγινε μετά το πορτρέτο του Joseph Karl Stieler.

Η διάσημη ζωγραφιά του Stieler

Joseph Karl Stieler (1781 – 1858) Γερμανός ζωγράφος που από το 1820 έως το 1855 εργάστηκε ως βασιλικός ζωγράφος του βασιλικού οίκου της Βαυαρίας. Μάλιστα φιλοτέχνησε τα πορτρέτα του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδας Όθωνα και Αμαλίας καθώς και της Κατερίνας Ρόζας Μπότσαρη, κόρης του ήρωα, που ήταν κυρία επί των τιμών της Αμαλίας. Από το Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 1820, εργάστηκε στο πορτρέτο του Μπετόβεν που είναι ίσως η πιο γνωστή παράσταση του συνθέτη σήμερα.

Το μεγαλοπρεπές και επικό πορτρέτο του Μπετόβεν λίγο πριν το θάνατο του.

Το τελευταίο πορτρέτο

Ο Johann Stephan Decker ( 1784 – 1844) Αλσατός καλλιτέχνης που στα είκοσι του μαθήτευσε δίπλα στους Jacques-Louis David και Jean-Jacques Karpff. Το 1821 εγκαταστάθηκε στη Βιέννη και εργάστηκε μεταξύ άλλων για λογαριασμό του Μέτερνιχ. Το 1826 ζωγραφίζει το τελευταίο πορτρέτο του Μπετόβεν.
Τρία παιδιά του καλλιτέχνη έγιναν διαπρεπείς ζωγράφοι και λιθογράφοι της βιενέζικης ελίτ. Ήταν οι Albert Decker,  Gabriel Decker,  και Georg Decker.

Antoine Bourdelle

Antoine Bourdelle: Παραλλαγές σε ένα θέμα

Ο θρύλος λέει ότι ο Antoine Bourdelle επηρεάστηκε βαθύτατα όταν νεαρός διάβασε ένα βιβλίο αναφορά στον Μπετόβεν. Σ’ αυτό συνέτεινε και η φυσική ομοιότητα του γλύπτη με το μεγάλο μουσουργό. Άρχισε να ακούει τη μουσική του Μπετόβεν με πάθος «… κάθε κραυγή από αυτόν τον κωφό που ακούει το Θεό, χτυπά κατευθείαν στην ψυχή μου, ο ιδρώτας στάζει από το μέτωπο του Μπετόβεν στην καρδιά μου!…».
Έχοντας ως μοντέλο τον Μπετόβεν άρχισε να φιλοτεχνεί πολλά πρόσωπά του, όπως ένας μουσουργός συνθέτει παραλλαγές σε ένα θέμα. Υπάρχουν περισσότερα από ογδόντα γλυπτά του συνθέτη στο έργο του Bourdelle, χωρίς να υπολογίζονται τα σχέδια και τα παστέλ.
Αυτή η βασανισμένη προτομή, στην οποία η ιδιοφυΐα φαίνεται να είναι συγκεντρωμένη στο μέτωπο και στο σοκ της τρίχας, εξακολουθεί να έχει ίχνη της επιρροής του Ροντέν αλλά απλουστευμένη κατά τρόπο που να δείχνει τον νέο προσανατολισμό του καλλιτέχνη.
Το 1929, λίγο πριν το θάνατό του, ο γλύπτης δημιούργησε τον τελευταίο του Μπετόβεν, με τίτλο «The Pathetic». «Είμαστε δύο παλαιστές που δεν έχουν χωριστεί ποτέ. Μπορούμε να κλείσουμε τα χέρια» έλεγε.

1929 Μπετόβεν θλιμμένος

Last modified: 09/01/2020