Τέχνη στον μικρόκοσμο της θάλασσας

Γιάννης Τζιμούρτας
Δημοσιογράφος

Νίνα Φραγκοπούλου – Αθηνά Λατινοπούλου: Η  αισθητική  αξία  και  η  ζωτική  σημασία  του  πλαγκτού

Ασσάνη Ιωάννα, Κοσμικό 1, Η αρχή της ζωής: επεξεργασμένες φωτογραφίες πλαγκτού από στερεοσκόπιο (για βίντεο), που της δόθηκαν από τρεις θαλάσσιους βιολόγους 75x130x45, Βίντεο εγκατάσταση: διάρκεια βίντεο: 0:12:33, εικόνα: 16:9, Format:DviX Plus HD, 2018

Βλέποντας τις εικόνες που φέρνουν από το απώτατο διάστημα τα υπερσύγχρονα τηλεσκόπια, ανακαλύπτουμε μια νέα εικόνα, ένα νέο κόσμο, σαν να είμαστε απέναντι σε μια εξωγήινη μορφή τέχνης. Αφήνουμε τα τηλεσκόπια και πάμε στο ακριβώς αντίθετο. Στο μικροσκόπιο. Από το βάθος του ουρανού πάμε στη ζωή του βυθού, στη ζωή του υγρού στοιχείου που μας περιβάλλει. Άλλωστε ένα μεγάλο τμήμα του σώματος μας ανήκει στον υδάτινο κόσμο. Στο νερό λοιπόν όπου γεννήθηκε κάθε μορφή ζωής. Από εκεί ξεκινήσαμε για να αναζητούμε τώρα αλήθειες και καταφυγή στην άκρη του ουρανού.

Κάτια Βαρβάκη. Το δένδρο της ζωής, βγαίνει μέσα από τον υδάτινο κόσμο. Στη βάση έχει κυανοβακτήρια από τα οποία ουσιαστικά προέρχεται η ζωή, 110 x 110, Λάδι σε καμβά, 2017

Ήταν μεσημεράκι όταν μέσα από ένα μικροσκόπιο έμεινα έκπληκτος με τη μαγεία του μικρόκοσμου της θάλασσας. Η Νίνα Φραγκοπούλου μου εξήγησε ότι αυτές οι «γαριδούλες» που πιθανόν να έβλεπα στο βάθος του οπτικού σωλήνα, είναι σε τέτοια μεγέθυνση σαν να βλέπω το εκατομμυριοστό μιας γαρίδας!
Αυτή ήταν η πρώτη προσέγγιση της έκθεσης «Πλαγκτόν, ένας θαυμάσιος υδάτινος κόσμος» που μας αποκαλύφθηκε στο δραστήριο Μουσείο Γουναρόπουλου.

Γαβαλάς Γιάννης: Χωρίς τίτλο, 85x44x42, Βαμμένο μέταλλο, 2017. Φυτοπλαγκτόν – Κοκκολιθοφόρα

Μιλάμε για μια από τις ελάχιστες ομαδικές εκθέσεις, τουλάχιστον για τηn εικαστική χρονιά που φεύγει, στην οποία οι καλλιτέχνες ενημερώθηκαν εκ των προτέρων για το θέμα με κάθε επιστημονική, φιλοσοφική, περιβαλλοντική, οικολογική διάσταση. Έτσι ξεκίνησαν τη δική τους έρευνα, τις δικές τους αναζητήσεις και παρέδωσαν μια σειρά από εικαστικά έργα που δημιουργήθηκαν μέσα από ένα συγκεκριμένο σκεπτικό. Ανακαλύψαμε έργα που μας εντυπωσίασαν, μας προβλημάτισαν γι’ αυτό που συμβαίνει γύρω μας, είδαμε έργα που άγγιξαν την αρχή της ζωής, την πορεία της ζωής αλλά κυρίως την αξία της ζωής.

Δαββέτας Δημοσθένης. Κάτοικοι ουρανού και θάλασσας, 55×65 cm το καθένα, Μικτή τεχνική, 2017.Πλαγκτονικοί οργανισμοί, ζωγραφιές από στερεοσκόπιο

Μουσείο Γουναρόπουλου: Τα παιδιά ανακαλύπτουν το πλαγκτόν

Όταν μπροστά σε ένα σύγχρονο έργο τέχνης, μικτής τεχνικής, με εννοιολογικό προσανατολισμό, ακούς ένα μαθητή έκτης δημοτικού να λέει στη δασκάλα του «Κυρία, αυτό το μαύρο τετράγωνο δεν νομίζω είναι η βάση για να στηρίζει το πλαγκτόν, υποθέτω ότι το μαύρο χρώμα είναι το σκοτάδι του βυθού όπου δεν φθάνει το φως του ήλιου!», έ τότε η αποστολή της έκθεσης έχει επιτευχθεί εξ ολοκλήρου.
Οι συντελεστές της έκθεσης η θαλάσσια βιολόγος Νίνα Φραγκοπούλου, η ζωγράφος καλλιτεχνική υπεύθυνη Αθηνά Λατινοπούλου και η ιστορικός τέχνης Διονυσία Γιακουμή ιστορικός τέχνης – Επιμελήτρια του Μουσείου και συντονίστρια της έκθεσης, έχουν κάθε λόγο να νιώθουν δικαιωμένες για την προσπάθεια τους.

Δημητράκης Γιάννης, Τα ψάρια δεν μαγειρεύουν ποτέ, 120 x 80 cm, Νωπογραφία, 2018. Ζωοπλαγκτόν

Όταν αγαπάς αυτό που κάνεις δεν υπάρχει περίπτωση να μην πετύχεις. Κι αυτή η έκθεση έχει μεράκι, αγάπη, πάθος και κυρίως γνώση. Αν μιλούσα μια ώρα ακόμη με τη Νίνα Φραγκοπούλου είναι σίγουρο ότι θα πήγαινα – ναι σ’ αυτή την ηλικία- να γίνω «πλαγκτολόγος». Με την Αθηνά Λατινοπούλου φύγαμε μαζί από την έκθεση για την πάω στο μετρό. Μια διαδρομή που την απόλαυσα. Η Αθηνά με τη χαρά της φοιτήτριας μιλούσε με τόση αγάπη, τόσο μεράκι, τόσο πάθος, τέτοιο ενθουσιασμό για την έκθεση. Βέβαια κι εγώ είμαι πολύ χαρούμενος που η φίλη μου η Αθηνά εκτός από την καλλιτεχνική ευθύνη της έκθεσης παρουσίασε ένα έργο τόσο όμορφο, με τόσο δυνατό συμβολισμό για το μέλλον του πλανήτη μας. Κι εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι όλα τα έργα και των 25 καλλιτεχνών ήταν εντυπωσιακά.
Και οι …25 ήταν υπέροχοι!

Αθηνά Λατινοπούλου – Νίνα Φραγκοπούλλου

Στην έκθεση «Πλαγκτόν, ένας θαυμάσιος υδάτινος κόσμος» πήραν μέρος οι καλλιτέχνες  Ασσάνη Ιωάννα, Βαρβάκη Κάτια, Γαβαλάς Γιάννης, Δαββέτας Δημοσθένης, Δημητράκης Γιάννης, Καρακατσάνης Βασίλης, Κατσιπάνος Θεόφιλος, Κελαϊδή Μαρία, Κοροβέση Αγγέλικα, Λαγός Νίκος, Λαζαράκης Χρήστος, Λατινοπούλου Αθηνά, Λόη Αγγελική, Μαλταμπέ Δήμητρα, Ματσούκη Ειρήνη, Μιχαλακοπούλου Ελένη, Παπατζανάκη Αντωνία, Παυλοπούλου Ελένη, Ρήνας Βαγγέλης, Σιδηροπούλου Ελένη, Σκανδάλη Δήμητρα, Τανιμανίδης Παναγιώτης, Τριανταφύλλου Αντώνης, Τσακίρης Γιώργος, Iotoff

Καρακατσάνης Βασίλης, Carpets2-Plankton, 150 x 120, Μονοτυπία, ακρυλικά, γκουάς και λάδι σε καμβά, 2017. Φυτοπλαγκτόν – Κοκκολιθοφόρα

Πριν περιηγηθούμε στην έκθεση ας πούμε δυο λόγια για το Πλαγκτόν. Που όπως λέει η Νίνα Φραγκοπούλου «…τον θαυμαστό περιπλανώμενο μικρόκοσμο κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Από το πλαγκτόν ξεκίνησε η ζωή και σε αυτό στηρίζεται! Απελευθερώνει το μισό οξυγόνο που αναπνέουμε και δεσμεύει σημαντικό μέρος του διοξειδίου του άνθρακα, περιορίζοντας έτσι τις αρνητικές επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου. Το πλαγκτόν αποτελεί τη βάση της τροφικής αλυσίδας στη θάλασσα, συνεισφέρει στην παραγωγή των ορυκτών καυσίμων και στη δημιουργία των νεφών, επηρεάζοντας έτσι το κλίμα.

Κατσιπάνος Θεόφιλος, Neodenticula seminae, 100×80, Ακρυλικά και λάδι σε καμβά, 2018. Έργο διαμαρτυρία για την κλιματική αλλαγή

Όμως, οι οργανισμοί του πλαγκτού πέρα από τη ζωτική έχουν και αισθητική αξία, λόγω της μεγάλης ποικιλίας μορφών και συμμετριών που αναπτύσσουν για την προσαρμογή τους στο νερό. Γεγονός που δεν παρατηρείται σε τέτοιο βαθμό σε άλλους οργανισμούς υδρόβιους ή χερσαίους. Ήδη από τον 18ο αιώνα, το Πλαγκτόν ενθουσίασε πολλούς επιστήμονες της θάλασσας, επειδή κρίθηκε σημαντικό όχι μόνο από βιολογικής αλλά και από εικαστικής πλευράς. Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί ο Γερμανός βιολόγος, φυσιοδίφης, φιλόσοφος και καλλιτέχνης Ernst Haeckel (1834-1919), ο οποίος αποτύπωσε, με μεγάλη ακρίβεια σε μια σειρά υπέροχων σχεδίων πολλά πλαγκτονικά είδη στο έργο του Art forms in Nature. Ένα έργο ορόσημο όχι μόνο για τη θαλάσσια βιολογία αλλά και για την τέχνη, καθώς έχει επηρεάσει πολλούς σημαντικούς εικαστικούς καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων και τον Wasilly Kandinsky».

Κελαϊδή Μαρία, Τοξικό πλαγκτόν, 140 x 80 cm, Μικτή τεχνική, 2017

Κελαϊδή Μαρία, Πλαγκτόν το γεύμα, 140 x 80 cm, Μικτή τεχνική, 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ιστορικοί τέχνης καταθέτουν  ότι ο Kandinsky χρησιμοποίησε μικροσκόπιο για να καταγράψει Πλαγκτόν και αργιλώδη ιζήματα. Όμως πολλοί σύγχρονοι καλλιτέχνες σε άλλες χώρες εμπνέονται και φιλοτεχνούν ζωγραφικά έργα, γλυπτά και κοσμήματα με τις επιρροές από εικόνες Πλαγκτόν. Κορυφαία στιγμή ο διαγωνισμός της ΝΑΣΑ «Η γη σε εικόνες τέχνης» όταν δημοσιοποίησε μια σειρά από έγχρωμες ή επεξεργασμένες φωτογραφίες της γης από δορυφόρους και διαστημόπλοια και ζήτησε να επιλέξει το κοινό το καλύτερο έργο τέχνης.  Επιλέχτηκε μια φωτογραφία περιοχή της Βαλτικής που ονομάστηκε «Βαν Γκογκ» καθώς θύμιζε την «έναστρη νύχτα» του μεγάλου καλλιτέχνη και βέβαια αυτό που έδινε το εντυπωσιακό χρώμα ήταν το φυτοπλαγκτόν.

H ιστορικός τέχνης – Επιμελήτρια του Μουσείου και συντονίστρια της έκθεσης στο Μουσείο Γουναρόπουλου Διονυσία Γιακουμή

Από τη γνωριμία των μαθητών με την έκθεση «πλαγκτόν, ένα θαυμάσιος υδάτινος κόσμος»

Στην Ελλάδα, μια χώρα θαλασσινή όπου οι θαλασσογραφίες κυριάρχησαν, ήρθε ο καιρός να ασχοληθούμε και με τον μικρόκοσμο της θάλασσας καθώς αυτή η πηγή ζωής κινδυνεύει. Όπως λέει και η Αθηνά «αρκετά μας ανέχτηκε».
Μαθητές και σπουδαστές που κατέκλυζαν το μουσείο Γουναρόπουλου αποχωρούσαν εντυπωσιασμένοι και προβληματισμένοι για τον κόσμο της θάλασσας που είναι η ζωή μας.
Στην έκθεση ένα από τα έργα είναι το γλυπτό του Λαζαράκη Μικρόκοσμος. Ένα εντυπωσιακό έργο σε μικρή κλίμακα, καθώς αυτή την περίοδο τοποθετήθηκε αντίστοιχο έργο σε μεγάλο μέγεθος σε πλατεία της Μεταμόρφωσης Αττικής.

Κοροβέση Αγγέλικα: Πλαγκτόν-Ισορροπία, 66 x 60 x 30 cm, Ανοξείδωτος χάλυβας.
καθρέπτης, plexy glass, χρώμα, 2017. Πνεύμονες, καθώς το οξυγόνο που αναπνέουμε προέρχεται κατά 50% από το πλαγκτόν

Λαγός Νίκος, Πλαγκτόν, 100 x 100 cm, Ακρυλικά σε καμβά, 2017. Πλαγκτόν σε μορφή γκράφιτι

Λαζαράκης Χρήστος, Μικρόκοσμος, 40 x 40 x 26 cm, Πωρόλιθος, 2017 Φυτοπλαγκτόν – Διάτομο. Σε μεγάλη κλίμακα παρόμοιο γλυπτό υπάρχει εδώ και ένα μήνα στο δήμο Μεταμόρφωσης

Λατινοπούλου Αθηνά, Τέλος ανοχής, Δίπτυχο, 100 x 140, Λάδι σε καμβά, 2017. «Μόλις άκουσα το θέμα, η σκέψη μου πήγε στην κραυγή του Εdvard Munch. Είναι ένα έργο διαμαρτυρίας»

Λόη Αγγελική, Our plankton I, II, III, 140 x 40 cm το καθένα, Μικτή τεχνική πάνω σε ξύλο, 2017

Ματσούκη Ειρήνη, Χωρίς τίτλο, 60 x 80 cm, Ακρυλικά και λάδι σε καμβά, 2018. Η ομορφιά του πλαγκτόν

Μαλταμπέ Δήμητρα

 Μαλταμπέ Δήμητρα, Blue I, II, III, IV, 21 x 142 cm, Ψηφιακή εκτύπωση σε χαρτί, 2017. επεξεργασμένες φωτογραφίες πλαγκτού από στερεοσκόπιο, που της δόθηκαν από δύο θαλάσσιου βιολόγους. Επίσης η καλλιτέχνιδα μαζί με τη Νίνα Φραγοπούλου επισκέφθηκαν το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, όπου ένα πρωϊνό μελέτησε το πλαγκτόν στο στερεοσκόπιο.

Μιχαλακοπούλου Ελένη

Μιχαλακοπούλου Ελένη, Ζωοπλαγκτόν I, ΙΙ, III, 60 x 50 cm το καθένα, Ακρυλικά σε καμβά, 2017

Παπατζανάκη Αντωνία, Χωρίς Τίτλο 92507, 75 x 175 x 25, Ορείχαλκος, Γυαλί, Φως, 2002. Βιοφωσφορισμός (παραγωγή φωτός από κάποια είδη πλαγκτού. Ολο το έργο είναι ένα κύμα και το κάθε γυαλί ένας πλαγκτονικός οργανισμός (ένα κύτταρο) που παράγει φως.

Παυλοπούλου Ελένη, Φόρος τιμής στον Ernst Haeckel, 180 x 140 cm, Ακρυλικά σε προετοιμασμένο καμβά, 2018. Φιλοσοφική αντιμετώπιση του πλαγκτού. Το μάτι ενός πλαγκτονικού οργανισμού που βλέπει το πλαγκτόν. Πλαγκτόν και Ακτινόζωο

Ρήνας Βαγγέλης, Χωρίς τίτλο, 38x27x19, Πεντελικό μάρμαρο, 2017

Ρήνας Βαγγέλης, Χωρίς τίτλο I, II, III, IV, V, VI, 60 x 60 cm το καθένα, Ακρυλικά σε καμβά, 2018

Σιδηροπούλου Ελένη, Τα κρυμμένα του νερού, 25x46x16 cm, Ξύλο, ακρυλικά, ζελατίνη, 2017. Δεξιά εικόνα: Προσοχή: πλαγκτόν, 190 x 45 cm , Ξύλο, γυαλί, ακρυλικά, 2017

 

Σκανδάλη Δήμητρα, Χωρίς τίτλο, 3.18» loop, Video still, 2017

Τριανταφύλλου Αντώνης, Σιφωνοφόρο, 100x30x30 cm, Ξύλο: δρυς, 2008

Τριανταφύλλου Αντώνης, Χωρίς τίτλο I, II, III, IV, περίπου 30 x 20 x 10 cm το καθένα, Μάρμαρο, 2017

 

 

Τανιμανίδης Παναγιώτης 

Βυθογάλανες γεωμετρίες
σ’ένα δοκιμαστικό σωλήνα,
με νερά απ΄τη Σαλαμίνα,
πυθαρολατρείες ׳

μ΄ ένα δάκρυ απ΄ το πλαγκτόν σου,
μικροσκόπιο στο παρελθόν σου

Διαστάσεις: 300 x 100 x 80 cm

Υλικά: Μικτή τεχνική
Έτος δημιουργίας: 2018

Τσακίρης Γιώργος, Χωρίς τίτλο, 48x15x36 cm, Σίδερο, γυαλί, ξύλο, από θαλάσσης υλικά, πλαγκτόν, 2017

Ο Γιώργος Τσακίρης (δημιούργησε έργο με πραγματικά δείγματα πλαγκτού, που του δόθηκαν από τη Νίνα Φραγκοπούλου)

Iotoff, Συμπαντικό πλαγκτόν, 67X89X18 cm, PVC, ξύλο, χαρτί, 2017. Τονίζει τη θεμελιακή αξία του πλαγκτού

Last modified: 26/11/2018