Μαρίνος Κουτσομιχάλης: Η μηχανιστική συνθήκη είναι ο μόνος ουμανισμός και η μόνη μεταφυσική τού σήμερα

Μαρία Ξυπολοπούλου
Φιλόλογος – Συντ. Θεμάτων Πολιτισμού

Athens, GR 2016 (c) Theodora ZiaragkaΟ Μαρίνος Κουτσομιχάλης είναι νέος και ιδιαιτέρως δραστήριος καλλιτέχνης και ερευνητής. Χρησιμοποιεί ως επί το πλείστο ήχο αλλά ενίοτε και άλλα μέσα όπως προβολές οπτικού υλικού, αντικείμενα, προγραμματισμό, και φως. Γεννήθηκε το 1981 στην Αθήνα και αφού ολοκλήρωσε στην Ελλάδα μουσικές σπουδές σε ωδείο έφυγε για την Αγγλία, όπου απέκτησε πρώτα μεταπτυχιακό στη σύνθεση με ψηφιακά μέσα και έπειτα διδακτορικό στην Media Art. Τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει συστηματικά τη δουλειά του ανά τον κόσμο σε καλλιτεχνικούς χώρους, φεστιβάλ, μουσεία, γκαλερί, ακαδημίες και ερευνητικά κέντρα. Τους τελευταίους μήνες συμμετέχει ενεργά μέσα από την κεντρική έκθεση αλλά και workshops που επιμελείται ο ίδιος στο φιλόδοξο ομαδικό project Υβρίδια: Στα όρια Τέχνης και Τεχνολογίας (επιμέλεια: Manuela Naveau) που φιλοξενείται στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.
Με αφορμή την συμμετοχή του στην έκθεση, συναντήσαμε τον Μαρίνο Κουτσομιχάλη και συζητήσαμε για το ενδιαφέρον του προς τα ψηφιακά μέσα, τη δημιουργική συνύπαρξη μεταξύ Τέχνης και Τεχνολογίας και τη μέχρι τώρα πορεία του.

  • Πότε ξεκίνησε η ενασχόλησή σου με την sound art;

Όντας ακόμα ερασιτέχνης μουσικός πειραματίστηκα εκτενώς με διάφορα μουσικά όργανα και τεχνικές σύνθεσης προτού καταστάλαξω στον αμιγώς ηλεκτρονικό ήχο. Για περίπου δέκα χρόνια πειραματιζόμουν μόνος και δίχως να ξέρω πως ή που να διοχετεύσω την παραγωγή μου. Το 2008 έφυγα για την Αγγλία αποφασισμένος να εμβαθύνω περισσότερο στα ψηφιακά μέσα και να ασχοληθώ επαγγελματικά με τον ήχο ως καλλιτέχνης.

  • Downtime post-domestic fiction @ Çukurcuma Hammam, Amber 12 festival, Istanbul, TR 2012 (c) Marinos Koutsomichalis.Ξεκίνησες να δουλεύεις αρχικά με τον ήχο και στην πορεία πέρασες και σε άλλα υλικά.

Μια αμιγώς ηχητική τέχνη προϋποθέτει την ικανότητα να διαχειρίζεται κανείς τον ήχο ως ενέργεια, ως μια δύναμη που μπορεί να συντονίσει κτήρια και ανθρώπινα σώματα αλλά και να οδηγήσει τον ακροατή σε λιγότερο «ασφαλείς» τρόπους ακρόασης. Σαν υλικό λοιπόν απαιτεί σεβασμό, σημαντική τεχνική κατάρτιση και συγκέντρωση. Όσο πέρναγαν τα χρόνια η ενασχόληση μου με τον ήχο άρχισε να απαιτεί όλο και περισσότερες δεξιότητες σε πεδία όπως ο προγραμματισμός, τα μαθηματικά, η ακουστική, η ψυχο-ακουστική, οι ηχογραφήσεις πεδίου, και με έφερνε σε επαφή με όλο και πιο εξειδικευμένους τομείς όπως η υδροβιολογία, οι μικροεπεξεργαστές, η μηχανιστική ακοή/όραση, κλπ. Με την σειρά του αυτό το γεγονός άνοιξε νέες κατευθύνσεις στη δουλειά μου, όπως πχ διάφορες αλγοριθμικές τεχνικές, μηχανική μάθηση, ηχογραφήσεις ανθρωπολογικού/εθνογραφικού ενδιαφέροντος, νευρωνικά δίκτυα, κ.α. Προσπαθώντας να ερευνήσω καλλιτεχνικά τα νέα αυτά δεδομένα που εισέβαλαν στη δουλειά μου, άρχισα να δίνω όλο και περισσότερη σημασία σε παραμέτρους μέχρι πρότινος άγνωστες σε εμένα: αντοχή υλικών, διαχείριση μνήμης, σχεδιασμοί κυκλωμάτων, μέθοδοι διεπιστημονικής συνεργασίας, 3d modelling, κλπ. Κάθε νέο πρότζεκτ με έφερνε όλο και κοντά σε υλικά και πτυχές τους που ήταν μέχρι πρότινος άγνωστα έως ότου η εξερεύνηση γενικότερα του υλικού και το «σβήσιμο» του εαυτού μου μέσα τους έγινε το ζητούμενο για μένα.

1 Workshopping, Vilnius LT 2016 (c)  Lina Rukeviciute. (2)Δεν σκέφτομαι σε όρους «έργου», όσο σε όρους «project». Με τον όρο αυτό αναφέρομαι στο πολύπλοκο εκείνο δίκτυο συνθηκών, υλικών, τεχνολογιών, ιδεών, ανθρώπων, αισθητικών επιρροών και γενικότερα ό,τιδήποτε άλλου που σχετίζεται με την καλλιτεχνική παραγωγή. Με δυο κουβέντες θα περιέγραφα τον τρόπο που δουλεύω ως μια διαδικασία αφενός εγκαθίδρυσης τέτοιου είδους δικτύων και αφετέρου εξερεύνησης των πολύπλοκων σχέσεων που θεσπίζονται ανάμεσα στα επιμέρους στοιχεία τους. Ευτυχώς επέλεξα από νωρίς μια γεωγραφική αλλά και θεσμική εξωστρέφεια στην καριέρα μου. Ταξιδεύοντας συνέχεια και πραγματοποιώντας projects σε όλο τον κόσμο, έρχομαι διαρκώς σε επαφή με καινούργια υλικά, μεθοδολογίες και ανθρώπους και έτσι μπορώ και ανανεώνω διαρκώς την παλέτα μου. Απώτερος σκοπός μου είναι να παρουσιάσω στο κοινό με άμεσα βιωματικό τρόπο εκείνες τις πτυχές των υλικών που αναδεικνύοντας ως πιο ουσιαστικές μέσα από μια τέτοια διαδικασία εξερεύνησης.

Detail, Greek National Museum of  Contemporary Art, Athens, GR 2013 (c) Marinos Koutsomichalis.Θα έλεγα, λοιπόν, ότι υλικό είναι ο,τιδήποτε αποτελεί στοιχείο της παραγωγικής διαδικασίας. Επιδιώκω να εξερευνήσω τον κόσμο γύρω μου και ό,τι τον απαρτίζει με όσα μέσα διαθέτω. Επιδιώκω να εξερευνήσω και τα ίδια αυτά μέσα – και αυτά αποτελούν «υλικό» για μένα. Δεν με αφορούν ιδιαίτερα οι ιδέες. Σίγουρα υπάρχουν ιδέες στο έργο μου σαν σημεία αναφοράς και αφετηρίας, αλλά εν τέλει είναι τα υλικά στα οποία αφήνομαι και τα οποία με καθοδηγούν. Δουλεύω χωρίς να με ενδιαφέρει να τα ελέγξω, το ακριβώς αντίθετο. Θέλω να είμαι όσο πιο άδειος γίνεται ώστε να μπορέσω να αφουγκραστώ τα εκάστοτε υλικά και να «δω» τον κόσμο μέσω αυτών. Αυτή είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή, συγκέντρωση και ικανότητα να χάνει κανείς τον εαυτό του, κάτι που συχνά μετατρέπει την δουλειά μου σε ένα πολύ προσωπικό ταξίδι ενδοσκόπησης.

  • Αυτό το διάστημα, συμμετέχεις στην έκθεση νέων μέσων Υβρίδια, ένα ομαδικό project που φιλοξενείται στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και επιχειρεί να διερευνήσει μέσα από καλλιτεχνικά έργα, εργαστήρια και performances τα όρια μεταξύ τέχνης και τεχνολογίας. Θα θέλαμε να μας μιλήσεις για το έργο Inhibition που επέλεξες να παρουσιάσεις.

Onassis Cultural Centre, Athens, GR  2016 (c) Marinos Koutsomichalis. Αφετηρία του έργου που παρουσιάζω στην έκθεση, υπήρξαν διάφορες θεωρίες «διανεμημένης συνείδησης» που μελετώ τον τελευταίο καιρό. Σύμφωνα με αυτές τις θεωρίες, ο νους προκύπτει από την διάδραση ενδογενούς εγκεφαλικής δραστηριότητας, σώματος, εξωγενών υλικών και πολιτιστικών πρακτικών. Με την σειρά μου λοιπόν προσπαθώ να μελετήσω τι είδους νους μπορεί να θεσπιστεί μέσω τεχνολογικής διαμεσολάβησης και βιο – τεχνολογικής ανάδρασης. Η συσκευή που εκθέτω στη Στέγη παράγει σε ζωντανό χρόνο ηλεκτρονικούς ήχους που διαρκώς αυτό-διαμορφώνονται προσπαθώντας να επηρεάσουν τους εγκεφαλικούς ρυθμούς του ακροατή· με τη σειρά του, ένα σύστημα τεχνητής μάθησης παρακολουθεί διαρκώς το εγκεφαλογράφημα του ακροατή, «μαθαίνοντας» το πως αντιδρά ο κάθε εγκέφαλος και παραμετροποιώντας τις ηχητικές γεννήτριες προσπαθώντας να συντονίσουν τους εγκεφαλικούς ρυθμούς σε συχνοτικά κέντρα που διαρκώς μεταβάλλονται. Ο κάθε εγκέφαλος είναι διαφορετικός, φυσικά, και το σε τι ακριβώς μεταφράζεται φαινομενολογικά μια τέτοια εμπειρία είναι διαφορετικό για τον κάθε ακροατή.

  • EMS’ Buchla Modular, Stockholm, SE 2012 (c) Marinos Koutsomichalis.(2)EMS’ Buchla Modular, Stockholm, SE 2012 (c) Marinos Koutsomichalis.(3)Ασχολείσαι τα τελευταία χρόνια και με την επιμέλεια και τον συντονισμό workshops στο αντικείμενο της sound art και των ψηφιακών μέσων.

Ξεκίνησα να παρουσιάζω workshops για λόγους καθαρά βιοποριστικούς, τελικά όμως κατέληξαν να αποτελέσουν πολύ σημαντικό κομμάτι της δουλειάς μου. Εργαστήρια σαν αυτά που παρουσίασα στη Στέγη στα πλαίσια του Inhibition μπορούν να αποτελέσουν ιδιαιτέρως πολύπλοκα συστήματα καλλιτεχνικής παραγωγής ως εκ τούτου μια μοναδική ευκαιρία να ερευνήσω τον εαυτό μου αλλά και κάθε λογής υλικό έξω από την ασφάλεια που μου παρέχει η μοναχική εργασία. Στα εργαστήρια  που παρουσιάζω κρατάω συνειδητά τα όρια μεταξύ διδασκαλίας, καλλιτεχνικής πρακτικής, τεχνολογικού πειραματισμού, διασκέδασης, κοινωνικοποίησης και ψυχαγωγίας όσο το δυνατόν πιο θολά γίνεται.
Mutually erasing each-other.  Rotterdam, NL 2015 (c) Lucas Simonis.Δεν πιστεύω στο πατριαρχικό μοντέλο διδασκαλίας όπου ο έχων κάποια γνώση την μεταδίδει στους μαθητές. Δουλεύω ως εξής: στήνω ένα δίκτυο υλικό, τεχνολογιών, αναφορών και ανθρώπων το οποίο επιτρέπει σε μια ομάδα να ερευνήσει και παράγει έργο συλλογικά και προσπαθώ να λειτουργώ σαν ένας πιο έμπειρος συμμαθητής ή συνερευνητής. Μέσα σε τέτοιου είδους εργαστήρια μπορώ να «χάσω» απενοχοποιημένα τον εαυτό μου και να αφεθώ σε ιδέες, υλικά, τεχνικές και μεθοδολογίες που υπό άλλες συνθήκες θα απέρριπτα ως αδιάφορες, αφελείς, ερασιτεχνικές ή ό,τιδήποτε άλλο και να συνδημιουργήσω έργα που δεν θα έκανα ποτέ μόνος.

  • Πώς πιστεύεις ότι μπορεί  η τεχνολογία να αντιληφθεί τον κόσμο ;

Η τέχνη του είδους που πρεσβεύω μπορεί να αρθρώσει το φαντασιακό, το άρρητο, το ασαφές, το χαοτικό και, εν ολίγοις, κάθε τι που δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό ούτε μέσω της επιστημονική λογική της «μη-αντίφασης» ούτε μέσω της όποιας γλωσσικά θεμελιωμένης φιλοσοφικής λογικής.
Onassis Cultural Centre, Athens, GR  2016 (c) Marinos KoutsomichalisΣε κάποιους ίσως ακουστεί αντιφατικό, αλλά η τεχνολογία μπορεί και να υποστηρίξει αλλά και να προάγει μια τέτοιου είδους τέχνη. Π.χ. ένα βασικό ερώτημα που διέπει το Inhibition, αλλά και τη δουλειά μου γενικότερα, είναι πώς επαναπροσδιορίζεται ο ανθρώπινος νους μέσω τεχνολογικής διαμεσολάβησης, τόσο σε επίπεδο πρωτογενών νευροφυσικών διαδικασιών όσο και σε επίπεδο κοινωνικό και εννοιολογικό. Ένα τέτοιο ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί με τρόπο απόλυτο και σίγουρα όχι χρησιμοποιώντας την καθημερινή λογική και γλώσσα. Η συσκευή που εκθέτω στη Στέγη δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο τρόπος μου να απαντήσω αυτό το ερώτημα. Η απάντηση είναι φυσικά πολύπλοκη, πάντοτε προσωρινή και διαρκώς εξελισσόμενη· περιλαμβάνει τις εξατομικευμένες εμπειρίες του κάθε ακροατή, τις περφόρμανς που έγιναν στα πλαίσια των εργαστηρίων, τις αλλαγές που κάνω διαρκώς στον κώδικα της συσκευής, το άνοιγμα της τεχνολογίας και την έκθεση του υλικού στο ευρύ κοινό, τη δημιουργία φόρουμ και το ανοιχτό κάλεσμα για πειραματισμό/δημιουργία με αφορμή το έργο, αλλά και τη συλλογική εργασία που έλαβε χώρα στα εργαστήρια.

Oiko-nomic Threads  19th Contemporary Art Festival Sesc_Videobrasil, São Paulo, BR 2015 (c) Marinos Koutsomichalis.Η τεχνολογία δεν είναι απλά «εργαλείο» που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος· είναι ένα από τα πιο βασικά συστατικά μας. Είμαστε «προσθετικοί» και τεχνολογικά παραγόμενοι στην ίδια την ουσία μας. Κατά τον Ντεριντά, η πρώτη και πιο θεμελιώδης τεχνολογική πρόσθεση είναι παρά η ίδια η γλώσσα που χρησιμοποιούμε καθημερινά. Με τη σειρά του ο Μόρτον μιλάει για το πως η τεχνολογία της γεωργίας διαμόρφωσε τις πιο θεμελιώδεις πανανθρώπινες αξίες.
Τα άμεσα σχέδια μου για το μέλλον αφορούν πρότζεκτ όπου υπολογιστική/μηχανιστική «αισθητική» θα αντικαθιστά όσο το δυνατόν περισσότερο την ανθρώπινη επιλογή/έκφραση. Όσο και να ακουστεί τρελό σε κάποιους, πιστεύω ότι μια απόλυτα μηχανιστική/υπολογιστική συνθήκη είναι ο μόνος ουμανισμός και η μόνη μεταφυσική του σήμερα-το μονοπάτι εκείνο που μπορεί να μας οδηγήσει πιο κοντά πρώτα στο να γνωρίσουμε, και ύστερα στο να απωλέσουμε τους εαυτούς μας.
Περισσότερες πληροφορίες για τον καλλιτέχνη : http://marinoskoutsomichalis.com
2    Detail, Ermoupoli, GR 2012 (c)  Frown Tails.

Last modified: 23/01/2017