Μέγας Αλέξανδρος ο Αθηναίος

Από τις 17 Απριλίου ο Μέγας Αλέξανδρος βρήκε τη θέση του στην Αθήνα. Το γλυπτό του έφιππου Αλεξάνδρου που φιλοτέχνησε ο Γιάννης Παππάς βρίσκεται στη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Αμαλίας, και ήδη έχει υποστεί την πρώτη «επίθεση» με σπρέι.
Το έφιππο γλυπτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου είναι αποτέλεσμα πολύχρονης μελέτης. Ξεκίνησε το 1941, στα χρόνια της Κατοχής, ως διέξοδος από το βαρύ κλίμα της εποχής και συγχρόνως ως ανάγκη αναφοράς του καλλιτέχνη στην παγκόσμια εμβέλεια του ελληνικού πολιτισμού. Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για μια προσωπική, πνευματική και σιωπηλή αντίσταση μέσα από την τέχνη. Ο ίδιος είχε πολεμήσει στο ελληνο-ιταλικό μέτωπο, απ’ όπου επέστρεψε στην Αθήνα πεζός.

Ο καλλιτέχνης στο εργαστήριό του στου Ζωγράφου δίπλα σε μελέτη για έφιππο γλυπτό, πιθανόν για τον Μέγα Αλέξανδρο. Μουσείο Μπενάκη / Εργαστήριο Γιάννη Παππά, Αθήνα.

Τα μικρά γλυπτικά σκίτσα εκείνης της εποχής και η γενικότερη σπουδή του στο έφιππο αποτέλεσαν τη βάση για την περαιτέρω ενασχόλησή του με το θέμα κατά τη μεταπολεμική περίοδο, όταν προκηρύχθηκε ο δημόσιος διαγωνισμός για τον έφιππο ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Θεσσαλονίκη. Εκατοντάδες σχέδια αυτής της μελέτης φανερώνουν την έρευνα στα ιστορικά τεκμήρια της μορφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, καθώς και τη σπουδή της τυπολογίας, του σκελετού και του μυϊκού συστήματος του αλόγου, από τις αναπαραστάσεις της αρχαιότητας σε αυτές του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Τη σύνθεση καθόρισε η μελέτη εκ του φυσικού σε ιπποφορβεία και ιππικούς ομίλους.
Η κεφαλή που, κατά τον γλύπτη, θεωρήθηκε πιο κοντά στο πνεύμα του Αλεξάνδρου, ήταν η μαρμάρινη της Περγάμου που αποδίδεται στο Λύσιππο και βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης. Για την απόδοση της ενδυμασίας, προηγήθηκε μελέτη του γλύπτη και συνεργασία με τον Αντώνη Φωκά, ενδυματολόγο του Εθνικού Θεάτρου. Στηρίχθηκε στο ψηφιδωτό «Ο Αλέξανδρος επιτίθεται εναντίον του Δαρείου» από την Οικία του Φαύνου στην Πομπηία.

Ο Γιάννης Παππάς σε ιππικό όμιλο μελετά αναβάτη και άλογο, προετοιμαζόμενος προφανώς για τη σύνθεση του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μουσείο Μπενάκη / Εργαστήριο Γιάννη Παππά, Αθήνα.

Παρόλο που δεν κέρδισε το διαγωνισμό της Θεσσαλονίκης, ο Παππάς ξεκίνησε για λογαριασμό του την κατασκευή του προπλάσματος στο γύψο. Η τελική μορφή της σύνθεσης μάλιστα προσομοιάζει αυτήν της πρώτης μελέτης του ‘41. Σε μέγεθος μεγαλύτερο του φυσικού, o Αλέξανδρος παρουσιάζεται σε νεαρή ηλικία, όπως τον οραματίστηκε ο δημιουργός του.

Ο Γιάννης Παππάς !913 – 2005) γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Εγγονός του δημοτικιστή γιατρού Φώτη Φωτιάδη και γιος του χειρουργού και πολιτικού Αλέξανδρου Παππά, έλαβε αξιόλογη μόρφωση και ελληνική παιδεία. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.
Σπούδασε στην École des Beaux Arts στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, κοντά στον Jean Boucher. Πολέμησε στο ελληνο-ιταλικό μέτωπο το 1940, υπηρέτησε στο Βασιλικό Ναυτικό το 1945 και εγκαταστάθηκε στη συνέχεια στην Αλεξάνδρεια, έως το 1952. Εκλέχτηκε Καθηγητής της Γλυπτικής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών όταν επέστρεψε στην Αθήνα, αντεπιστέλλον μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1972 και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 1980. Πέθανε στην Αθήνα το 2005.

Ο γλύπτης στο εργαστήριό του στου Ζωγράφου δίπλα στην μπρούτζινη προτομή του Μεγάλου Αλέξανδρου. Μουσείο Μπενάκη / Εργαστήριο Γιάννη Παππά, Αθήνα

 Μουσείο Μπενάκη – Εργαστήριο Γιάννη Παππά
To Εργαστήριο Γιάννη Παππά χτίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1930 επί της οδού Ανακρέοντος 38, σε ύψωμα της περιοχής Ζωγράφου. Σχεδιάστηκε από τον Πάνο Τσολάκη, πρωτίστως ως εργαστήριο γλυπτικής και δευτερευόντως ως κατοικία. Για τον λόγο αυτό συνδυάζει τις χρήσεις στη μορφολογία. Έγινε μόνιμη κατοικία του γλύπτη, καλλιτεχνικό εργαστήριο, σπουδαστήριο, χώρος πειραματισμών και καινοτόμων προσπαθειών, όπως η λειτουργία του φούρνου αποκέρωσης, όταν δεν υπήρχε η δυνατότητα της λειτουργίας χυτηρίου στη Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Αναδρομική έκθεση Γιάννη Παππά, Εθνική Πινακοθήκη, 1992. Το έφιππο μπρούτζινο γλυπτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου στον προαύλιο χώρο της Εθνικής Πινακοθήκης κατά την διάρκεια της έκθεσης.

Όταν ο Γιάννης Παππάς αποφάσισε τη δωρεά των έργων του στο Μουσείο Μπενάκη, η οικογένειά του ακολούθως συναίνεσε στη δωρεά και του Εργαστηρίου, προκειμένου τα έργα, δηλαδή το πνεύμα και η ψυχή του καλλιτέχνη, να βρίσκονται στο φυσικό τους χώρο.
Το Εργαστήριο Γιάννη Παππά (Ανακρέοντος 38, Ζωγράφου) λειτουργεί κάθε Τρίτη, Παρασκευή και Κυριακή από τις 9 το πρωί ως τις 2 το μεσημέρι με ελεύθερη είσοδο.

Φωτογραφία του καλλιτέχνη εν ώρα εργασίας στο εργαστήριό του στου Ζωγράφου. Μουσείο Μπενάκη / Εργαστήριο Γιάννη Παππά, Αθήνα

Last modified: 13/05/2019