Joan Leigh Fermor: Αγνή, καθαρή και τρυφερή ματιά στην Ελλάδα!

Έκθεση αφιερωμένη στη φωτογράφο Joan Leigh Fermor, σύζυγο του συγγραφέα Paddy Leigh Fermor, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Η έκθεση «Joan Leigh Fermor. Φωτογράφος και αγαπημένη» πραγματοποιείται στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού από τις 22 Μαΐου ως τις 21 Οκτωβρίου. Περιλαμβάνει 146 φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1940 μέχρι τη δεκαετία του 1960, στην πλειοψηφία τους ασπρόμαυρες.

Joan Leigh Fermor Ναύπλιο. Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή
Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο ©Joan Leigh Fermor Estate

Ο Paddy και η Joan μοιράστηκαν τη ζωή τους, κυρίως στην Ελλάδα, ως εραστές και ως φίλοι. Εκείνη φωτογράφος και εκείνος συγγραφέας, απολάμβαναν ισότιμη αναγνώριση ως καλλιτέχνες. O ζωγράφος και φίλος της John Craxton γράφει για αυτήν: «Όπως όλοι οι αξιολάτρευτοι άνθρωποι, η Joan Leigh Fermor είχε στη φύση της κάτι το αινιγματικό, στοιχείο το οποίο σε συνδυασμό με την εξαίσια εξωτερική της εμφάνιση την καθιστούσε μια πολύ σαγηνευτική παρουσία».
H Joan χρησιμοποιούσε φωτογραφική μηχανή Rolleiflex με τετράγωνα αρνητικά μεγέθους 6×6. Εξαίρεση αποτελούν οι φωτογραφίες που πραγματοποίησε στην Καρδαμύλη. Δεν εκτύπωνε ούτε επεξεργαζόταν τις φωτογραφίες της. Κατέγραφε τις τοποθεσίες των φωτογραφιών σε λυτές καρτέλες από κοντάκτ, αν και σε αρκετές από  αυτές δεν αναφέρεται ο τόπος.  Οι πρώτες της φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στην Αγγλία στα περιοδικά Architectural Review και Horizon.

Νάουσα

Η Joan από πολλούς θεωρείται μια από τις καλύτερες ερασιτέχνες φωτογράφους στην Αγγλία. Στη δεκαετία του ’30 ασχολήθηκε κυρίως με την αρχιτεκτονική φωτογραφία και με το ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου συμμετείχε στην προσπάθεια καταγραφής  των κτηρίων εθνικής σημασίας που είχαν υποστεί ζημιές. Οι φωτογραφίες της με τα κατεστραμμένα από τον πόλεμο κτήρια, δύο από τις οποίες παρουσιάζονται στην έκθεση,  συμβολίζουν αδήριτα τον σκοτεινό και ρημαγμένο κόσμο που θα άφηνε πίσω της.
Με αφορμή μια σειρά διαλέξεων του Paddy, ως εργαζόμενου του Βρετανικού Συμβουλίου,  στην Ελλάδα, τη δεκαετία του ’40,  η Joan ταξίδεψε μαζί του και ξεκίνησε να δημιουργεί το τεράστιο αυτό αρχείο θαυμάσιων φωτογραφιών που με εξαίρεση αυτές που δημοσιεύτηκαν στα βιβλία του Paddy, Μάνη και Ρούμελη, οι υπόλοιπες παρέμεναν μέχρι σήμερα άγνωστες.

Joan Leigh Fermor, Πάτμος, Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο, ©Joan Leigh Fermor Estate

Τα ταξίδια συνεχίστηκαν και τη δεκαετία του ’50, με τον Paddy να κρατάει σημειώσεις για τα βιβλία που θα έγραφε αργότερα και τη Joan να φωτογραφίζει την ελληνική ύπαιθρο και τους ανθρώπους της. Πολλές από τις φωτογραφίες εικονίζουν τον Paddy, ενώ μια σειρά από αυτές αφορά μια κρουαζιέρα του ζεύγους Fermor στην Ελλάδα μαζί με τον John Craxton, την Margot Fonteyn και τον Freddy Ashton.
Ο Paddy και η Joan αγοράζουν τη δεκαετία του ’60 ένα κτήμα στην Καρδαμύλη της Μάνης, το οποίο θα μετατρέψουν σε ένα υπέροχο σπίτι και θα δωρίσουν αργότερα στο Μουσείο Μπενάκη. Η Joan αν και είχε πάψει να φωτογραφίζει, πραγματοποιεί μια σειρά φωτογραφιών που αποτυπώνει όλη την πορεία των επισκευών μέχρι την ανέγερση του σπιτιού. Μια επιλογή από τις πολυάριθμές αυτές φωτογραφίες παρουσιάζεται στην έκθεση. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η  Olivia Stewart.

Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας με την Joan Leigh Fermor, Ύδρα 1955
© Benaki Museum / The Ghika Gallery, Photographic Archive

H έκθεση συνοδεύεται από την αγγλική έκδοση The photographs of Joan Leigh Fermor. Artist and Lover, σε επιμέλεια της Olivia Stewart και του Ian Collins από το Haus Publishing. Η έκθεση οργανώνεται από τα Φωτογραφικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη σε συνεργασία με το Paddy & Joan Leigh Fermor Arts Fund.

Αναφερόμενη στην Joan Leigh Fermorη η Πρόεδρος Διοικητικής Επιτροπής Μουσείου Μπενάκη Ειρήνη Γερουλάνου είπε: «Μια γυναίκα της εποχής της, ανήσυχη, βαθιά καλλιεργημένη, αθόρυβη από επιλογή, διακριτική αλλά και τολμηρή, σημαντική καλλιτέχνης, ερασιτέχνης αλλά και επαγγελματίας φωτογράφος, πρωτοποριακή, αγαπητή και αγαπημένη, αφοσιωμένη, οξύνους, κομψή στην συμπεριφορά και εκθαμβωτικά όμορφη. Ένας άνθρωπος στιβαρός, επαναστατικός, διερευνητικός, ακαταπόνητος ταξιδευτής και κοσμοπολίτης. Αποτελούσε έναν διακριτικό πόλο έλξης των διανοητών και των καλλιτεχνών της εποχής της, με τους οποίους άλλωστε διατηρούσε βαθιά φιλία. Είναι εντυπωσιακό ότι για την Joan Leigh Fermor την τελευταία χρονιά έχουν κυκλοφορήσει δύο βιβλία. Το ένα αμιγώς βιογραφικό και το άλλο, το δικό μας –αν μου επιτρέπεται να το πω έτσι γιατί δεν είναι έκδοση του Μουσείου- αφιερωμένο στην ίδια και το φωτογραφικό της έργο και ταλέντο.
Μαζί με την μεγάλη της αγάπη και σύντροφο της ζωής της, τον Patrick Leigh Fermor, δώρισαν στο Μουσείο Μπενάκη το μυθικό σπίτι τους στην Καρδαμύλη. Ένα από τα ωραιότερα ακίνητα της Ελλάδας».

Joan Leigh Fermor, Χωρίς τίτλο, Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο, ©Joan Leigh Fermor Estate

Η Υπεύθυνη Φωτογραφικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, Αλίκη Τσίργιαλου γράφει για την Joan Leigh Fermor: « Τα Φωτογραφικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, τα οποία στοχεύουν στη συγκέντρωση, ταξινόμηση και αξιοποίηση αρχείων ελλήνων δημιουργών, συγκαταλέγουν στις δραστηριότητές τους την προβολή των φωτογράφων που δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές  του Μουσείου, αλλά κρίνουν ότι το έργο τους οφείλει να γίνει γνωστό. Στην κατηγορία αυτή ανήκει η Joan Leigh Fermor για την ενδιαφέρουσα προσωπική της κατάθεση στο ελληνικό φωτογραφικό πανόραμα.
Οι εικόνες  χρονολογικά τοποθετούνται στη μεταπολεμική περίοδο όταν η φωτογραφία στην Ελλάδα εκφράζεται μέσα από το έργο των επαγγελματιών φωτογράφων όπως του Δημήτρη Χαρισιάδη και της Βούλας Παπαϊωάννου, σημαντικοί εκπρόσωποι της ανθρωπιστικής φωτογραφίας, καθώς και τω πολυάριθμων ερασιτεχνών του μέσου, μελών της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας, που δραστηριοποιούνται έντονα από τις αρχές της δεκαετίας του 1950.

Joan Leigh Fermor, Ίος, Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή
Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο

Δεν γνωρίζουμε εάν η Joan Leigh Fermor παρακολουθούσε την πλούσια εκθεσιακή και εκδοτική δράση τους ή ακόμη εάν ξεφύλλιζε τα ελληνικά περιοδικά «Εικόνες» και «Ταχυδρόμος», η εικονογράφηση των οποίων βασίζεται στη φωτογραφία για να σχολιάσουμε την  όποια επιρροή της σε σχέση με τις φωτογραφικές της επιλογές ή τη σύνθεση του κάδρου της. Ενδεχομένως όμως να γνώριζε την φωτογραφική εικόνα της χώρας έτσι όπως την προέβαλε μέσα από τις διαφημιστικές του εκστρατείες ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού που επανιδρύεται το 1951.
Ξεφυλλίζοντας το λεύκωμα και περιδιαβαίνοντας την έκθεση παρατηρούμε ότι νοερά συμπορεύεται με τους έλληνες συναδέλφους της. Από τεχνικής πλευράς, επιλέγει και εκείνη το ασπρόμαυρο κυρίως φιλμ σε τετράγωνο format. Η Rolleiflex, η μηχανή που χρησιμοποιούσε, ξεχώριζε άλλωστε στις προτιμήσεις των φωτογράφων που ασχολήθηκαν με την τοπιογραφία γιατί όπως πολύ σωστά υποστηρίζει και ο Robert McCabe στο λεύκωμα  το συγκεκριμένο σχήμα συμβάλλει στην ορθολογική απόδοση των θεμάτων.

Joan Leigh Fermor, Χωρίς τίτλο, Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή. Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο. ©Joan Leigh Fermor Estate

Ο φακός της στρέφεται σε θέματα που μας είναι οικεία:  θα μπορούσαμε μάλιστα να τη φανταστούμε να στέκεται δίπλα στη Βούλα Παπαϊωάννου και να φωτογραφίζει τους ψαράδες που μαζεύουν τα δίχτυα τους, να είναι μαζί με τον Νικόλαο Τομπάζη και να αποτυπώνει με έντονες φωτοσκιάσεις που αναδεικνύουν τα αρχαία ανάγλυφα των Δελφών και πλάι στον Δημήτρη Χαρισιάδη να αποδίδει με γεωμετρική ακρίβεια το τοπίο της Ζακύνθου. Ακόμη και η καταγραφή των μικρών και καθημερινών στιγμών με πρωταγωνιστή  τον σύντροφό της, μας θυμίζουν τις αυθόρμητες και γεμάτες ζωντάνια λήψεις του Ιωάννη Λάμπρου.
Ό
πως και οι συνάδελφοί της φωτογραφίζει με έντονο το πνεύμα αισιοδοξίας που επικράτησε μετά τον πόλεμο. Απαθανατίζει τη ραστώνη κάτω από τον αιγαιοπελαγίτικο ήλιο σε μια περίοδο που τα ελληνικά νησιά καθιερώνονται ως ιδανικός τρόπος ζωής, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας. Στα πρόσωπα των ανθρώπων της υπαίθρου δεν εικονίζεται ο μόχθος αλλά η χαρά. Στις περισσότερες εικόνες είναι εμφανής η οικειότητα που αναπτύσσει ο εικονιζόμενος με τη δημιουργό. Η ματιά της προς την Ελλάδα είναι αγνή, καθαρή και τρυφερή!».

Joan Leigh Fermor, Χωρίς τίτλο. Εθνική Βιβιλιοθήκη της Σκωτίας, Φωτογραφική Συλλογή Joan Leigh Fermor, Εδιμβούργο ©Joan Leigh Fermor Estate

Event Information
Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, Κουμπάρη 1 & Βασ. Σοφίας Αθήνα
Εγκαίνια: Τρίτη 22 Μαΐου, 20.00
Διάρκεια έκθεσης: 23 Μαΐου – 21 Οκτωβρίου 2018
Ώρες Λειτουργίας: Τετάρτη, Παρασκευή: 10.00 – 18.00, Πέμπτη, Σάββατο: 10.00 – 24.00, Κυριακή: 10.00 – 16.00, Κλειστά Δευτέρα και Τρίτη καθώς και του Αγίου Πνεύματος και τον 15 Αύγουστο
Ώρες λειτουργίας Πωλητηρίου Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή: 10.00 – 18.00 Πέμπτη: 10.00 – 22.00 Σάββατο: 10.00 – 20.00 Κυριακή: 10.00 – 16.00
Πληροφορίες: Τηλ 210 367 1000. benaki@benaki.gr

Last modified: 22/05/2018