Κατερίνα Ζαχαροπούλου: Ο καλλιτέχνης παλεύει με την αμφιβολία, συνομιλεί με την διαίσθηση, το θείο, την υπαρξιακή μοίρα του ανθρώπου

Μαρία Ξυπολοπούλου
Φιλόλογος – Συντ. Θεμάτων Πολιτισμού

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΖΑΡΟΠΟΥΛΟΥ

 

Πώς θα μπορούσε να περιγράψει ή να ορίσει κανείς τη σχέση των μαθηματικών με την τέχνη; Ποιος ο ρόλος των γεωμετρικών σχημάτων και των γραμμών στη σχηματοποίηση των ιδεών και τι σημαίνει όριο, μέτρηση, αρμονία, αποδόμηση; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα διερευνηθούν στο νέο κύκλο διαλέξεων που φιλοξενεί το Μουσείο Ηρακλειδών, θέλοντας να εστιάσει στις σχέσεις της τέχνης με τα μαθηματικά, τους αριθμούς, τις μετρήσεις, τα σχήματα και τις πράξεις που η τέχνη χρησιμοποιεί για να αποδοθούν ποιητικά μετρήσιμες καταστάσεις της ανθρώπινης  δραστηριότητας. Από την λειτουργία της όρασης έως την αρχιτεκτονική, τις στατιστικές, τη μουσική, τη ζωγραφική και τη γλυπτική, η σχέση τέχνης και επιστήμης είχε πάντοτε δυναμική παρουσία και αξιόλογα αισθητικά  αποτελέσματα. Η εικαστικός Κατερίνα Ζαχαροπούλου  θα παρουσιάσει σε τέσσερις συναντήσεις έργα και καλλιτέχνες των οποίων η δουλειά περιέχει την έννοια  των μετρήσεων ώστε να αποδοθούν ποιητικές μεταφορές του κόσμου μας, της ιστορίας και της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η Κατερίνα Ζαχαροπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα όπου ζει και εργάζεται. Διδάχθηκε ζωγραφική, σχέδιο, θεωρία και ιστορία της τέχνης. Το έργο της πραγματεύεται την υποκειμενικότητα και τη διάκριση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής έκφρασης, καθώς και τη σημασία της μνήμης στην τέχνη- ως εκ τούτου των αρχείων- τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Έχει επιμεληθεί και παρουσιάσει τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές για τη σύγχρονη τέχνη. Από το 2003 παρουσιάζει στην ΕΡΤ την εκπομπή « Η εποχή των εικόνων» τη μοναδική εδώ και χρόνια εκπομπή για την σύγχρονη τέχνη. Έχει οργανώσει πλήθος διαλέξεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε μουσεία, ενώ έχει παρουσιάσει έργα της σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις. Οι διαλέξεις της και τα εκπαιδευτικά προγράμματα γύρω από τη σύγχρονη τέχνη είναι περισσότερο ζωντανές αφηγήσεις για τη σχέση μας με την ανθρώπινη συνθήκη μέσα στους καιρούς που ζούμε και λιγότερο θεωρητικές προσεγγίσεις της Ιστορίας της Τέχνης.

Donald Judd

Donald Judd

  • Πολλαπλασιασμοί και Ψευδαισθήσεις είναι ο τίτλος της νέας σειράς σεμιναρίων σύγχρονης τέχνης που επιμελείστε για το μουσείο Ηρακλειδών. Πώς προέκυψε η ιδέα της επιλογής συγκεκριμένης θεματικής ;

Το μουσείο Ηρακλειδών εστιάζει από την έναρξή της λειτουργίας του σε ενότητες εκθέσεων με άξονα τη σχέση οπτικών τεχνών, γραφιστικής και καλλιτεχνικής εμπειρίας μέσα από συγκεκριμένες θεματικές. Ως εκ τούτου, μού έγινε η πρόταση για μια παρουσίαση έργων που συνδέονται με αυτά τα ζητήματα. Ο τίτλος λοιπόν υποδεικνύει την δυνατότητα του καλλιτεχνικού έργου να αναπαράγει οπτικά φαινόμενα και ποιητικές ψευδαισθήσεις.

  • Μέσα από τέσσερις συναντήσεις οι συμμετέχοντες θα επικεντρωθούν σε έργα και καλλιτέχνες των οποίων η δουλειά περιέχει την έννοια των μετρήσεων, ώστε να αποδοθούν ποιητικές μεταφορές του κόσμου μας, της ιστορίας και της ανθρώπινης εμπειρίας. Ανάμεσα στα κινήματα που θα μελετηθούν θα είναι αυτά των Op Art, Land Art και της ρωσικής Avant Garde. Θα θέλαμε να μιλήσετε παραπάνω για το πώς θα κινηθούν ιστορικά και χρονολογικά τα θέματα μελέτης του σεμιναρίου καθώς και πού θα εστιάσετε θεματικά.

Προσωπικά πιστεύω στην αξία της σύνθεσης κινημάτων, καλλιτεχνικών μορφών και σύγχρονης ανάγνωσης χωρίς να ακολουθώ χρονολογικές περιόδους, δίνοντας έμφαση στην ίδια την εμπειρία θέασης των έργων. Είμαι εικαστικός και όχι θεωρητικός τέχνης. Αν έχει κάποια αξία το γεγονός ότι οργανώνω και παρουσιάζω κύκλους διαλέξεων, έχει περισσότερο να κάνει με την ανάγκη να μοιραστώ με όσους το επιθυμούν, ένα δικό μου δρόμο ανάγνωσης που μέσα στα χρόνια με οδήγησε να αγαπώ και να εμπνέομαι ακόμα τόσο από τον Malevich  και την εποχή του όσο και από τον Carsten Nicolai που πρόσφατα είδα στην Κοπεγχάγη, στο μουσείο C.C. Ο κύκλος που οργανώνω για το μουσείο Ηρακλειδών, δεν είναι άλλο παρά αυτή η επαφή με έργα που ενώ μοιάζουν εγκεφαλικά, conceptual δηλαδή, φωτίζουν μια μεγάλη αλήθεια: όλη μας η ύπαρξη, η ζωή, η καθημερινότητα έχουν ρυθμούς , συνδυασμούς, αλληλουχίες, πολλαπλασιασμούς και ασφαλώς, ψευδαισθήσεις. Πώς αλλιώς θα ήταν ενδιαφέρων ο κόσμος μας? Όπως αντιλαμβάνεσθε, δεν μιλάμε εδώ για ιστορία της τέχνης αλλά για βιωμένες εμπειρίες που η τέχνη βοηθά να δούμε διαφορετικά.

  • Το σεμινάριο στοχεύει να εστιάσει στη σχέση της τέχνης με τα μαθηματικά, τους αριθμούς, τις μετρήσεις, τα σχήματα και τις πράξεις που χρησιμοποιούνται, προκειμένου να αποδοθούν ποιητικά μετρήσιμες καταστάσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.  Τι είναι αυτό που κάνει το σεμινάριο εξίσου ενδιαφέρον για κάποιον που δουλεύει στον τομέα των θετικών επιστημών όσο και για κάποιον που ειδικεύεται στην θεωρία της τέχνης; Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι απευθύνεται ωστόσο σε ένα ήδη μυημένο στην ιστορία της τέχνης κοινό;

Κάθε κοινό έχει τον τρόπο του να προσλαμβάνει τα ζητήματα που αφορούν την  τέχνη. Εξαρτάται με ποιές προσδοκίες προσεγγίζεις κάτι. Εγώ διαλέγω να μιλήσω για τους αριθμούς μέσα από την «ανορθόγραφη» αριθμητική του Sigmar Polke και για μαθηματικά μέσα από το έργο του Sol Le Witt. Είναι όλοι ευπρόσδεκτοι και περισσότερο όσοι είναι λιγότερο βέβαιοι για ερμηνείες που μπορείς να τις βρεις σε οποιοδήποτε λεξικό τέχνης η στο διαδίκτυο. Νομίζω ότι ανεξαρτήτως ενδιαφερόντων ή επαγγέλματος, όλοι εκπλήσσονται όταν βρεθούν μπροστά σε μορφές τέχνης που αναιρούν τη σχέση αιτίας αποτελέσματος. Επομένως ο καθένας μπορεί να παρακολουθήσει αυτή τη μαγική αλληλουχία ανάμεσα στο γνώριμο και το παράδοξο, την ομορφιά εν τέλει και την ανεξήγητη αρμονία και ποικιλία που οι καλλιτέχνες παράγουν ακόμη και μέσα στις πιο αυστηρές δομές.

Tony Crag

Tony Crag

  • Ο διάλογος για τη σύγχρονη τέχνη έχει αρχίσει να ανοίγει όλο και περισσότερο στο δημόσιο και ιδιωτικό χώρο μέσα από τη διοργάνωση ημερίδων, ανοιχτών συζητήσεων και σεμιναρίων. Ωστόσο, κατά πόσο αυτές οι πρακτικές στηρίζονται από την βάση της κοινωνίας και όχι αποκλειστικά από ένα ειδικευμένο κοινό; 

Η βάση της κοινωνίας είναι το ζητούμενο, τουλάχιστον σε ότι αφορά τις δικές μου διαλέξεις, που για να είμαστε σαφείς, δεν είναι ακριβώς διαλέξεις, ούτε σεμινάρια , όσο συναντήσεις γνωριμίας εκ μέρους μου με τα πράγματα έτσι όπως τα έχω αντιληφθεί, μέσα από διαβάσματα, επαφές και συζητήσεις με εκατοντάδες καλλιτέχνες, επισκέψεις σε μουσεία, συλλογή εμπειριών από τη ζωή και τον κόσμο, προσωπική έκθεση στην καλλιτεχνική δημιουργία. Το ειδικευμένο κοινό ήταν κάποτε ανειδίκευτο, όπως και εγώ. Στην τέχνη δεν μπορείς να μιλάς για ειδίκευση όσο για εμπειρία. Το άλλο κομμάτι αφορά τους θεωρητικούς τέχνης, αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση.

  • Ο ρόλος των σχημάτων στις καλλιτεχνικές πρακτικές ως μέσω για την σχηματοποίηση των ιδεών των δημιουργών είναι ένα από τα θέματα που θα συζητηθούν στις διαλέξεις του σεμιναρίου. Η σχέση των καλλιτεχνών με τα σχήματα και τη γεωμετρία διατηρεί σήμερα την διαχρονικότητά της; Υπάρχουν σημερινά παραδείγματα που μαρτυρούν το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών για τα μαθηματικά και πώς εξηγείτε ότι αυτές οι φόρμες έχουν από τότε έως σήμερα αυτή την ιδιαίτερη απήχηση στην τέχνη; Ποια η ιδιαίτερη σημασία των γεωμετρικών σχημάτων στα μεταμοντέρνα κινήματα και στη σύγχρονη εποχή, ποιος ο συσχετισμός τους και πόσο αυτά μπορεί να μας απασχολήσουν στη διάρκεια του σεμιναρίου;

Η ερώτηση αυτή οδηγεί σε απαντήσεις που θα μπορούσαν να είναι μια ολόκληρη ημερίδα. Μπορώ να σας απαντήσω συνοπτικά, μια και τα περισσότερα θα τα δούμε στον κύκλο που ξεκινά. Οι καλλιτέχνες είχαν ανέκαθεν στενή σχέση με τα σχήματα, τις γραμμές, τις αρμονίες, τη μέτρηση… Ακόμη και σήμερα υπάρχουν εξετάσεις στην ΑΣΚΤ που βασίζονται στην ακριβή μέτρηση και απόδοση του θέματος. Το ενδιαφέρον όμως για τον κόσμο των σχημάτων θα ξεκινήσει από τη στιγμή που αυτά θα αντιστοιχίσουν σε μια ιδέα, σε έναν στόχο ποιητικό. Τα σχήματα και ιδιαίτερα τα καθαρά, κύκλος, τετράγωνο τρίγωνο, έδωσαν τις Πυραμίδες αλλά και το ρυθμό περπατήματος του Richard Long. Αλλά για αυτούς τους συσχετισμούς θα μιλήσουμε εκτενέστερα στις συναντήσεις μας.

Sigmar Polke

Sigmar Polke

  • Οι διαλέξεις που θα παρακολουθήσουμε δίνουν αφορμή για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση όσον αφορά αυτή την συνύπαρξη μεταξύ της τέχνης και των μαθηματικών. Η εικαστική ανάγνωση των γεωμετρικών και μαθηματικών συμβόλων συμβάλλει στο να γεφυρωθεί  το σχίσμα ανάμεσα στην καλλιτεχνική και την επιστημονική παιδεία;

Μα δεν υπάρχει λόγος να γεφυρωθεί κανένα σχίσμα..αν υπάρχει. Προτιμώ να μείνουμε στην συνύπαρξη, όταν και όπως αυτή εμφανίζεται, πάντως δεν είναι μόνιμη, ευτυχώς …θα ήταν ανιαρό!

  • Τις τελευταίες δεκαετίες γίνεται λόγος όλο και συχνότερα για σύζευξη επιστήμης και τέχνης σε διάφορα επιμορφωτικά προγράμματα. Κοιτώντας από την αντίστροφη πλευρά, οι μαθηματικοί και οι επιστήμονες των θετικών επιστημών δείχνουν αντίστοιχα ενδιαφέρον για την τέχνη; Πώς μπορούν η τέχνη και η επιστήμη δια μέσω των εκπροσώπων τους να έρθουν σε μια γόνιμη και δημιουργική συνεργασία και να ενθαρρύνουμε την διαθεματική προσέγγιση της γνώσης;

Οι μαθηματικοί και γενικότερα οι επιστήμονες έχουν ήδη αποφασίσει τον τομέα ενδιαφερόντων τους και τον επαγγελματικό τους στίβο που είναι πολύ διαφορετικός από αυτόν του καλλιτέχνη. Ο καλλιτέχνης παλεύει με την αμφιβολία, συνομιλεί με την διαίσθηση, το θείο, την υπαρξιακή μοίρα του ανθρώπου. Το εργαστήριό του είναι τόπος του διαβόλου, δεν είναι τόπος αποδείξεων ούτε μετρήσιμων συμπερασμάτων. Η σχέση του με την επιστήμη μπορεί να  του χρειαστεί για να αντλήσει γνώση την οποία θα χρησιμοποιήσει σε πεδία ποιητικά, επομένως εν πολλοίς «άχρηστα» υπό την έννοια μιας κοινής χρήσης. Το αντίθετο συμβαίνει με έναν μαθηματικό η επιστήμονα. Χρειάζεται λογική, τεκμηρίωση, εφαρμογή. Οι σχέσεις επιστημών και τέχνης ήταν πάντα υπέρ του καλλιτέχνη, δεν είμαι πεπεισμένη για το αντίθετο. Αυτό δεν σημαίνει πως η επιστήμη περιφρονεί η απορρίπτει την τέχνη, πάντως δεν την χρειάζεται για να λειτουργήσει.

  • Θα ήθελα να κλείσουμε με μια αναφορά στους στόχους που θέτει το σεμινάριο από τη δική σας πλευρά ως διοργανώτρια αλλά και στις ιδιαίτερες απαιτήσεις -εάν υπάρχουν – προς όσους θελήσουν να παρακολουθήσουν το σεμινάριο.

Οι στόχοι μου είναι πάντα ίδιοι. Να βρεθούμε κάποιοι άνθρωποι μαζί, σε συγκεκριμένο πλαίσιο και χρόνο, να μοιραστούμε σκέψεις και εικόνες με την ευθύνη μου να αφορά στην επιλογή τους αλλά με αμφίδρομη τη σχέση εμπειρίας- συναισθημάτων, και με μόνο όρο, το κοινό που θα παρακολουθήσει να είναι ανοιχτό και διαθέσιμο για σύνθεση και στοχασμό. Η δουλειά μου, και σαν καλλιτέχνη, είναι διαμεσολαβητική, ανάμεσα στις αλήθειες που  νομίζουμε ότι κατέχουμε  και  εκείνες που μας ξεφεύγουν. Να δούμε ότι 1+1 εκτός από 2 κάνει και κάτι άλλο που ούτε φανταζόμαστε, ούτε τολμάμε να εκφέρουμε από φόβο μήπως κάνουμε λάθος. Αλλά εκεί είναι που αξίζει να εκτεθούμε, στην πιθανότητα αυτό το λάθος να εκφράζει μίαν άλλη αλήθεια…

Για τις διαλέξεις της Κατερίνας Ζαχαροπούλου ενημερωθείτε εδώ

 

 

Last modified: 05/11/2016