Το Λονδίνο ανακαλύπτει τον Jean-Michel Basquiat

Είκοσι εννιά χρόνια μετά το θάνατό του το Λονδίνο υποδέχεται το έργο του πλέον αντισυμβατικού καλλιτέχνη Jean-Michel Basquiat στην έκθεση Boom for Real. Περισσότερα από εκατό έργα του Basquiat παρουσιάζονται στο Barbican Centre του Λονδίνου από τις 21 Σεπτεμβρίου ως τις 28 Ιανουαρίου. Μερικά από τα έργα δεν έχουν εκτεθεί στο παρελθόν στο Ηνωμένο Βασίλειο και αναμεσά τους μια σειρά που είχε δημιουργήσει ο καλλιτέχνης το 1981 για τη θρυλική εκπομπή New York/New Wave του Diego Cortez.
Καλλιτέχνης graffiti, δημιούργημα της Punk σκηνής ο Jean-Michel Basquiat, ξεπέρασε με ιλιγγιώδη ταχύτητα τους δρόμους της Νέας Υόρκης και καθιερώθηκε ως περιζήτητος στο διεθνές κύκλωμα των γκαλερί.
Ο Basquiat υιοθέτησε πληθώρα διαφορετικών παραδόσεων, πρακτικών και στυλ για να δημιουργήσει ένα μοναδικό είδος οπτικού κολάζ, το οποίο πηγάζει, εν μέρει, από τις αστικές του καταβολές αλλά και από αυτές της Αφρικής και της Καραϊβικής.
Όπως υποστηρίζουν κύκλοι κριτικών η ραγδαία άνοδος του Jean-Michel Basquiat, η τεράστια φήμη που απέκτησε ξαφνικά σε συνδυασμό με τον τραγικό θάνατο από υπερβολική δόση ναρκωτικών, είναι η αιτία της τεράστιας εμπορικής αξίας μεταξύ των καλλιτεχνών της δεκαετίας του ‘80. Τον χαρακτηρίζουν ως ένα πολιτιστικό φαινόμενο – σύμπτωμα της οικονομικής φούσκας της εποχής.
Το έργο του Basquiat είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο κάποιοι Αμερικανοί καλλιτέχνες της δεκαετίας του ’80 επαναφέρουν την ανθρώπινη μορφή στη δουλειά τους μετά τη μεγάλη επιτυχία του μινιμαλισμού και της εννοιολογικής τέχνης, προτείνοντας ένα διάλογο με την πιο μακρινή παράδοση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού της δεκαετίας του ’50.
Ο Jean-Michel Basquiat γεννήθηκε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης το 1960. Η μητέρα του ήταν από το Πουέρτο Ρίκο και ο πατέρας του μετανάστης από την Αϊτή. Γι αυτό και μιλούσε τρεις γλώσσες γαλλικά, ισπανικά και αγγλικά. Μάλιστα οι επαφές της νιότης με τη συμβολική γαλλική ποίηση επηρέασαν το έργο του.
Φανέρωσε ένα εξαιρετικό ταλέντο στη ζωγραφική από την παιδική ηλικία και μάθαινε να ζωγραφίζει με την ενθάρρυνση της μητέρας του με την οποία επισκέπτονταν μουσεία και εκθέσεις της Νέας Υόρκης. Σε ηλικία έξι ετών συναντάμε τον καλλιτέχνη εγγεγραμμένο ως junior μέλος του Μουσείου Τεχνών του Μπρούκλιν.
Στα οκτώ του χτυπήθηκε από αυτοκίνητο και του έγινε σπληνεκτομή. Στο νοσοκομείο πρωτοδιάβασε κάποιες από τις περίφημες εκδόσεις Gray’s Anatomy. Οι αφύσικες για την ηλικία του εικόνες των βιβλίων ανατομίας, αλλά και κάποιες φιγούρες από μυθιστορήματα και καρτούν επηρέασαν τις επιλογές του.
Μετά το διαζύγιο των γονιών του, ο Basquiat έζησε με τον πατέρα του, αφού η μητέρα του μπαινόβγαινε σε ψυχιατρικές κλινικές. Ισχυρίσθηκε ότι υπέστη σωματική και συναισθηματική κακοποίηση και τελικά έφυγε από το σπίτι και υιοθετήθηκε από την οικογένεια ενός φίλου. Φοιτούσε σποραδικά στο σχολείο του στη Νέα Υόρκη και στο Πουέρτο Ρίκο, μέχρι που τα διέκοψε οριστικά για να παρακολουθήσει μαθήματα τέχνης σε σχολείο για μαθητές με καλλιτεχνικές τάσεις και που είχαν αποτύχει στη συμβατική εκπαίδευση.
Η τέχνη του Basquiat έχει τις ρίζες του στο κίνημα γκράφιτι της δεκαετίας του 1970. Το 1972, με το φίλο του Al Diaz, ξεκίνησαν να ζωγραφίζουν με σπρέι κτίρια στο Κάτω Μανχάταν με την υπογραφή SAMO, ένα αρκτικόλεξο από τη φράση το «Same Old Shit» (Τα ίδια παλιά σκατά). Με το αντιεξουσιαστικό, αντιθρησκευτικό, αντισυμβατικό λόγο και σχέδιο, η υπογραφή  SAMO προσέλκυσε σύντομα την προσοχή των μέσων ενημέρωσης κυρίως του εναλλακτικού τύπου με πρώτο το Village Voice.
Όταν ο Basquiat και ο Diaz διέκοψαν τη συνεργασία ο Basquiat ενημέρωσε με το λιτό μήνυμα: ο SAMO IS DEAD. Μήνυμα που εμφανίστηκε στην πρόσοψη πολλών γκαλερί τέχνης του SoHo αλλά και σε άλλα κτίρια της Νέας Υόρκης. Μάλιστα ο Keith Haring σε «τελετή» στο Club 57 διάβασε μια ελεγεία για το SAMO.
Άστεγος και μοναχικός ο Basquiat κοιμόταν στα παγκάκια των πάρκων και για να εξασφαλίσει τα προς το ζην αλλά και την προμήθεια ναρκωτικών εμπορευόταν ζωγραφιές του, ζωγραφιστά με το χέρι T-shirt ή ζωγράφιζε επί τόπου.
Στη σύντομη και ταραγμένη ζωή του, ο Jean-Michel Basquiat διαδραμάτισε σημαντικό και ιστορικό ρόλο στην άνοδο της Punk Art και του νεο-εξπρεσιονισμού στη σκηνή τέχνης της Νέας Υόρκης. Ο κόσμος αποδέχτηκε τον εξωτισμό του έργου του και γοητεύτηκε από την εν μια νυκτί εκτόξευσή του στην τέχνη ως «naif και «έθνικ» καλλιτέχνης με μνήμες από το Jean Dubuffet και τον Cy Twombly.
Χαρακτηρίστηκε ως ένα προϊόν της δεκαετίας του 1980, ως ένα σημείο αναφοράς για τους κινδύνους που ελλοχεύουν στη ραγδαία και εκ των πραγμάτων ανεξέλεγκτη καλλιτεχνική και κοινωνική ανέλιξη. Σαν ένας σούπερ ήρωας βγαλμένος από μυθιστόρημα ο Jean-Michel Basquiat εκτοξεύτηκε στους κύκλους των διασημοτήτων και του πλούτου αλλά ακαριαία κατέρρευσε θύμα αυτής της εκτόξευσης που δεν μπόρεσε να διαχειρισθεί και χάθηκε μέσα στον κόσμο των ναρκωτικών.

Last modified: 29/08/2017