Έργα βγαλμένα από χρηματοκιβώτια και θυρίδες. Το ιστορικό ραντεβού των Ιμπρεσιονιστών στο Παρίσι.

Εύα Τζιμούρτα
Διαπολιτισμικά και Θέματα Τέχνης

«Les impressionnistes en privé» (οι ιμπρεσιονιστές ιδιωτικά). Έτσι ονομάστηκε η έκθεση που ολοκληρώθηκε πριν από λίγες μέρες στο Παρίσι. Η έκθεση διήρκησε πέντε μήνες και αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά γεγονότα της χρονιάς. Με αφορμή τη συμπλήρωση 80 χρόνων λειτουργίας του, το μουσείο Marmottan Monet, συνέλεξε εκατό έργα ιμπρεσιονιστών καλλιτεχνών που βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές και τα παρουσίασε στο κοινό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα περισσότερα από τα συγκεκριμένα έργα εκτέθηκαν για πρώτη φορά και ίσως και τελευταία…Ζωγραφιές, σχέδια και γλυπτά από τον Corot, Boudin, Jongkind, Manet, Renoir, Degas, Morisot, Sisley, Pissarro, Caillebotte, Cassatt, Gonzalès, βγήκαν από τα ιδιωτικά «καταφύγιά» τους και κατέκλυσαν ένα μεγάλο μέρος του μουσείου, εισάγοντάς μας στο μαγικό κόσμο των «εντυπώσεων», τον κόσμο των ιμπρεσιονιστών.
Ξεκινώντας από τις ΗΠΑ, το Μεξικό, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Αγγλία και την Ιταλία, ταιμπρεσιονιστικά αυτά έργα έφθασαν στο Παρίσι και ένωσαν τις αύρες τους, στις διαμορφωμένες αίθουσες του μουσείου. Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια της έκθεσης το μουσείο σημείωσε ιστορικό ρεκόρ επισκέψεων φτάνοντας τις 282.000 άτομα.
Η παρουσίαση αρχίζει με τους προδρόμους του ιμπρεσιονιστικού κινήματος, Jean Baptiste Corot, Eugène Boudin, Johan Barthold Jongkind και φυσικά τον Édouard Manet ο οποίος θα αποτελέσει τον πραγματικό αρχηγό του.                                

Camille Corot, «Le cavalier sur la route», (ο αναβάτης στο δρόμο), 1860-65

 Ο Camille Corot (1796-1875), ένας από τους κορυφαίους τοπιογράφους του 19ου αιώνα, κατεξοχήν ζωγράφος της φύσης της οποίας ξέρει να μεταφράζει την ατμόσφαιρα με το δικό του ποιητικό τρόπο.
Από το 1850, θα απομακρυνθεί από την αυστηρή πραγματικότητα του σχεδίου για να φανταστεί νέα τοπία περισσότερα ανοιχτά στο όνειρο και στο συναίσθημα. Από το 1864, οι μελλοντικοί ιμπρεσιονιστές θα επικαλούνται τα έργα του στα οποία πέρα από τη ρεαλιστική απόδοση καταφέρνει να αναδείξει το συναίσθημα της φύσης                             

Eugène Boudin, «Bénerville, la plage» ( Bénerville, η παραλία) 1890.

Ο Boudin (1824 – 1898), από νωρίς μελετά το φως, τα χρώματα της θάλασσας και τις αντανακλάσεις, αλλά κυρίως μελετά τον ουρανό ο οποίος συχνά καταλαμβάνει τα δύο τρίτα των έργων του. Όπως στον πίνακα (δεξιά) που είδαμε στην έκθεση.
«Αν έγινα ζωγράφος, το οφείλω στον Boudin», θα πει ο Monet προς το τέλος της ζωής του.                        

Édouard Manet « Un bar aux Folies-Bergère, (ένα μπάρ στο Folies-Bergère) 1881.

 Ο Manet (1832 – 1883), δείχνει περισσότερο ενδιαφέρον για χαρακτήρες, για πορτρέτα και για την καθημερινή ζωή από τα σκέτα τοπία, παρόλο που θαυμάζει τα έργα του Corot, του Daubigny και κυρίως του Jongkind. Ο νεωτερισμός των έργων του και το θράσος του απέναντι στον ακαδημαϊσμό, ανοίγει το δρόμο στη νέα γενιά των καλλιτεχνών. «Ο Manet είναι τόσο σημαντικός για εμάς όπως ο Cimabue και ο Giotto για τους Ιταλούς του 15ου αιώνα. Γιατί Αναγέννηση είναι αυτό που ετοιμάζεται να έρθει!» γράφει κάποια στιγμή ο Renoir.

 Και η παρουσίαση συνεχίσει με την περίοδο της «επώασης» του κινήματος, γύρω στο 1874. Τότε, μία ομάδα από καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων ο Monet, ο Renoir, ο Pissarro, ο Degas,ο Sisley, οCézanne, ο Morisot και ο Guillaumin, αντιδρώντας στον περιοριστικό ακαδημαϊσμό, θα οργανώσει την πρώτη της έκθεση στο Παρίσι. Το έργο του Monet «Impression, soleil levant» (εντύπωση, ανατολή του ήλιου) είναι αυτό που θα ονοματίσει και το ίδιο το κίνημα. Το έργο αποτελεί μόνιμο έκθεμα, ορόσημο του μουσείου. Οι ιμπρεσιονιστές θα εκθέσουν συνολικά οχτώ φορές κατά την περίοδο 1874 – 1886.
                                                                Δύο έργα του Alfred Sisley.
                           

«Pommiers en Fleur à Louveciennes» (ανθισμένες μηλιές στο Louveciennes ) 1873                                              

«La Seine à Bougival» (Ο Σηκουάνας στο Bougival), 1872  

Ο Alfred Sisley (1839 – 1899), ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς ιμπρεσιονιστές, δοσμένος σχεδόναποκλειστικά στο τοπίο,του οποίου το έργο χαρακτηρίζεται από απαράμιλλη λεπτότητα και ευαισθησία. Θα πεθάνει πεπεισμένος ότι μαζί με τον Pissarro μένουν ως «η ουρά του ιμπρεσιονισμού, αυτού του κομήτη στου οποίου την κορυφή βρίσκεται ο φίλος του Monet». Πεποίθησή που οφείλεται στην έλλειψη ανταπόκρισης του κοινού όσο ο καλλιτέχνης ήταν εν ζωή.

Claude Monet «Bras de la Seine près de Vétheuil» (παραπόταμος του Σηκουάνα κοντά στο Vétheuil ), 1878

 Ο Claude Monet (1840 – 1926), αποτελεί το διασημότερο ζωγράφο, κηδεμόνα του κινήματος ο οποίος θα εξελίσσεται συνεχώς. Έχοντας επηρεαστεί βαθύτατα από τον Boudin, το 1859 θα ακολουθήσει η γνωριμία του στο Παρίσι με τους υπόλοιπους ιμπρεσιονιστές (Pissarro, Sisley, Renoir). Το μουσείο εκθέτει μόνιμα ένα πλήθος από τα έργα του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη, όπως το «τρένο στο χιόνι», «Ιαπωνέζικη γέφυρα» και πολλά έργα από τη σειρά Nymphéas (νούφαρα).

Camille Pissarro «Les grands hêtres à Varengeville» (οι ψηλές οξυές της Varengeville), 1899

         Ο Camille Pissarro (1830 – 1903), είναι ο ζωγράφος των απλών πραγμάτων, ευαίσθητος μπροστά στη γοητεία της φύσης. Ο Émile Zola το 1867 είχε γράψει για τον Pissarro ότι «η ιδιοσυγκρασία του ζωγράφου έβγαλε από μια κοινή πραγματικότητα ένα σπάνιο ποίημα ζωής και δύναμης». Θεωρείται ένας από τους πατέρες του ιμπρεσιονισμού και συμμετείχε και στις οχτώ εκθέσεις του κινήματος.

Camille Pissarro «Chaumières à Auvers-sur-Oise», (καλύβες στο Auvers-sur-Oise), 1873

 

Paul Cézanne «Scène légendaire ou Sancho dans l’eau», (θρυλική σκηνή, ο Σάντσο στο νερό) 1878         

Paul Cézanne «Les Grands Baigneurs», (οι μεγάλοι λουόμενοι) 1896-98. 

Paul Cézanne «Géraniums et pieds d’aloulette dans un petit vase de Delft», (Γεράνια και  καπουτσίνοι σε μικρό βάζο Delft)1873

 Ο Cézanne (1839 – 1906), εκτιμώντας το πνεύμα ανεξαρτησίας του κινήματος θα συντροφεύσει τους ιμπρεσιονιστές μέχρι το 1882. Έπειτα θα απομακρυνθεί στρεφόμενος περισσότερο προς τη μελέτη των μορφών και του όγκου και δεν θα εκθέσει ξανά μαζί τους.
Γι’αυτών η παρατήρηση της φύσης και η αποτύπωση των εντυπώσεων της δεν είναι ο αυτοσκοπός του αλλά ένας τρόπος να πάει παραπέρα. Παρά την απομάκρυνσή του, θα συνεχίσει να έχει το θαυμασμό του Monet, του Degas και του Renoir.

Μετά την τελευταία ομαδική τους έκθεση το 1886, η συντροφιά των ιμπρεσιονιστών θα διασπαστεί (κυρίως λόγο πρακτικών δυσκολιών) χωρίς όμως να χαθεί ο φιλικός δεσμός τους. Πλέον ο καθένας παίρνει το δρόμο του, αποκτώντας νέες επιρροές και εξατομικεύοντας το προσωπικό του ύφος. Στην περιήγησή μας στην έκθεση, περνάμε δίπλα από έργα του Gustave Caillebotte (1848 – 1894), σημαντικού ιμπρεσιονιστή καλλιτέχνη αλλά και ευεργέτη των συναδέρφων του. Χάρη στην οικονομική του ευχέρεια, στηρίζει οικονομικά και αγοράζει ένα μεγάλο αριθμό έργων των φίλων του ιμπρεσιονιστών. Το έργο του εμπνέεται από αστικές εικόνες στο Παρίσι, από εικόνες της εξοχής και ιστιοπλοϊκούς αγώνες στους οποίους συμμετείχε και ο ίδιος.

Gustave Caillebotte «Un refuge, boulevard Hausmann» (Νησίδα, λεωφόρος Hausmann), 1880

  Ο Gustave Caillebotte επηρεασμένος από τη φωτογραφία, θα είναι αυτός που θα εισαγάγει στη ζωγραφική την τεχνική της θέας από ψηλά (vue plogeante).

Gustave Caillebotte «Intérieur, femme à la fenêtre» (Εσωτερικός χώρος, γυναίκα στο παράθυρο), 1880

  Ο Γάλλος κριτικός τέχνης J.K. Huysmans σχολιάζει γι’ αυτό το έργο «Αυτή η ανώτερη  ποιότητα της τέχνη! Η ζωή, αναδύεται από αυτόν τον πίνακα με μία πραγματικά απίστευτη ένταση»

Gustave Caillebotte «Rue Halèvy, vue du 6e étage», (Δρόμος Halèvy, θέα από τον 6ο όροφο), 1878  

Edgar Degas, «Pagans et le père de Degas» (Ο Pagans και ο πατέρας του Degas),1895

    Ξεχωριστή θέση στην έκθεση κατέχει και ο Degas (1834 – 1917). Ο καλλιτέχνης που ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους ιμπρεσιονιστές κυρίως λόγω της επιλογής των θεμάτων του (χορεύτριες, άλογα, γυναικείος καλλωπισμός, πορτρέτα).  

Auguste Renoir «Enfant assis en robe bleue» (Καθισμένο παιδί με μπλε φόρεμα), 1889

 Σειρά έχει ο Renoir (1841 – 1919). Πιστός στο κίνημα καθ’ όλη την άνθησή του, θα αισθανθεί γύρω στο 1883 ότι έφτασε ως το τέρμα του ιμπρεσιονισμού.
Μέχρι το τέλος της ζωής του θα συνεχίσει να ανανεώνει το ύφος του, διατηρώντας όμως πάντα κάποια ιμπρεσιονιστικά στοιχεία.

Auguste Renoir «Bougival», 1888                                                                         

 Μεταξύ των ιμπρεσιονιστών καλλιτεχνών, μας παρουσιάζονται και έργα τριών γυναικών: της Berthe Morisot, της Eva Gonzalès και της Mary Cassatt. Έχοντας το σεβασμό και τη στήριξη των συναδέρφων τους δίνουν το δικό τους αγώνα «μετατρέποντας την τυχόν αμφιβολία σε αιχμή δόρατος».

Berthe Morisot «portrait de jeune femme» (πορτρέτο νεαρής γυναίκας), 1871

 

Berthe Morisot «Paysage» (τοπίο), 1867  Η Berthe Morisot (1841 – 1895), θα απουσιάσει μόνο από μία έκθεση των ιμπρεσιονιστών. Αναπτύσσει μια στενή φιλική σχέση με τον Manet και θα παντρευτεί τον αδερφό του. Το 1895, χρονιά του θανάτου της, οι κριτικοί την έχουν ήδη αναγνωρίσει: «είναι το ποίημα μιας μοντέρνας γυναίκας, όπως το έχει φανταστεί και ονειρευτεί μία γυναίκα», σχολιάζει ένας κριτικός της εποχής.

Eva Gonzalès «Le Moineau» (το σπουργίτι), 1865-70                                            

Η συνάντησή της Eva Gonzalès (1849 – 1883), με τον Manet το 1869, θα αλλάξει οριστικά τη ζωή της και θα γίνει μαθήτρια και μοντέλο του. Είναι η μόνη καλλιτέχνης ιμπρεσιονιστής που δεν θα συμμετάσχει ποτέ στην έκθεση της ομάδας προτιμώντας τα Salon.
Η Mary Cassatt (1844 – 1926), αμερικάνικης καταγωγής θα εγκατασταθεί μόνιμα στο Παρίσι το 1873 όπου ένα από τα έργα της θα προσελκύσει την προσοχή του Degas. Κάπως έτσι θα καταλήξει να εκθέτει μαζί με τους ιμπρεσιονιστές στην τρίτη έκθεσή τους το 1877.
Η ίδια είχε πει για το έργο του Degas που την επηρέασε τόσο «Μου άλλαξε τη ζωή. Είδα την τέχνη όπως ήθελα να τη δω». Ο ίδιος θα γίνει μέντοράς και ο εμπνευστής της και αυτή θα προωθήσει το έργο του στην Αμερική. Τα χαρακτικά της, κυρίως επηρεασμένη από τη γιαπωνέζικη τεχνική, την καθιστούν την πιο δεξιοτέχνη χαράκτρια στις αρχές του 20ου αιώνα.

Ο ιμπρεσιονισμός αποτέλεσε το κατ’εξοχήν ιδιωτικό καλλιτεχνικό κίνημα αφού οι έμποροι και οι ιδιωτικοί συλλέκτες αποτελούσαν για χρόνια τη μοναδική του στήριξη και αποδοχή. Για χρόνια το κράτος αδιαφορεί να διοχετεύσει τα συγκεκριμένα έργα και έτσι το μεγαλύτερο μέρος του καλλιτεχνικού αυτού έργου περνάει σε ιδιώτες που δείχνουν αληθινό ενδιαφέρον. Έτσι, τα έργα καταλήγουν σε διαφορετικές γωνιές του κόσμου, περνώντας από διαφορετικά ιδιωτικά χέρια, από το Μεξικό στη Κίνα και από την Ιαπωνία στα αραβικά Εμιράτα.Σήμερα βέβαια, ο ιμπρεσιονισμός αποτελεί πραγματικά μια δεύτερη αναγέννηση στην ιστορία της τέχνης και χαίρει την πλήρη αναγνώριση προσελκύοντας πλήθη κόσμου. Πέρα από το θαυμασμό, τη συγκίνηση και την απόλαυσή μας μπροστά σε αυτά τα έργα, ίσως αυτό ακριβώς πρέπει να συγκρατήσουμε. Ότι ο αλλοτινός χλευασμός έγινε πλήρης αποδοχή και εκτίμηση. Αν και οι ιμπρεσιονιστές τιμούσαν τη στιγμή, αυτή τη φευγαλέα αίσθηση μιας στιγμής της μέρας, η συνεισφορά αυτής της ιδιαίτερης παρέας θα διαρκεί για χρόνια. Άλλωστε μια στιγμή έχει τη δύναμη να επηρεάσει μια ζωή.

*Πηγή πληροφοριών:«les Impressionnistes en privé», Connaissance des arts H.S. No 610

 

 

 


Last modified: 18/12/2017