Ρουμπίνα Σαρελάκου: Η Φύση δεν φλυαρεί∙ εχθρεύεται το περιττό

«Από τη φύση στη γεωμετρία» είναι ο τίτλος της έκθεσης που παρουσιάζει η Ρουμπίνα Σαρελάκου στη γκαλερί Ζουμπουλάκη. Στην έκθεση που διαρκεί από τις 12 ως τις 21 Οκτωβρίου η καλλιτέχνιδα εκθέτη μια μεγάλη γκάμα δημιουργιών της όπως κοσμήματα, ζωγραφικά έργα και χαρακτικά. Πολύτιµη και η συνεργασία της µε το βιβλιοδέτη Κώστα Μπουντούρη Την έκθεση επιμελείται ο Αρχιτέκτων, ∆ρ. Ιστορίας της Τέχνης Γιάννης Χ. Παπαϊωάννου ο οποίος σχολιάζοντας το πολύµορφο έργο της εικαστικού γράφει:
«Στην τωρινή έκθεση κοσµηµάτων, χαρακτικών και ζωγραφικών έργων της Ρουµπίνας Σαρελάκου καταγράφεται βήµα προς βήµα η πορεία από τον Νατουραλισµό στην Αφαίρεση – διαδικασία που γίνεται πάντα σε προσωπικό µονοπάτι και µε ατοµική ευθύνη του κάθε καλλιτέχνη. Παραστατική αφετηρία των µικρής κλίµακας έργων της είναι οι χιλιο – ιδωµένες και πρωτοφανέρωτες µορφές του φυτικού και ζωικού µικρόκοσµου (φυτά, άνθη, φύλλα, καρποί, κοχύλια, έντοµα) που εµπνέουν διαχρονικά και µε ανεξάντλητη ποικιλία διατυπώσεων τους δηµιουργούς κάθε εποχής. Από τα χρόνια της Αρχαίας Αιγύπτου και της Μινωικής Κρήτης, µέχρι τα κοµψά παιχνιδίσµατα της Art Nouveau και τις υποβλητικές φωτογραφίες τού Karl Blossfeldt, ο κύκλος των διαδοχικών προσεγγίσεων επαναλαµβάνεται, µε στόχο την ανάδειξη του προς χάριν ακµάζοντος (Θουκυδίδης). Αυτές οι ταπεινές µορφές που αφειδώλευτα προσφέρει η Φύση δεν ξεκινούν από κάποιαν αόριστη διακοσµητική πρόθεση: υπηρετούν πάντα συγκεκριµένες λειτουργικές ανάγκες και σκοπιµότητες, συνδυάζοντας τη θαυµαστή οικονοµία της γεωµετρικής οργάνωσης µε τη χάρη και την ευταξία της αισθητικής ωραιότητας. Η Φύση από µόνη της δεν φλυαρεί και σαφώς εχθρεύεται το περιττό. Αξίζει λοιπόν να ξεκινούµε όχι από την απεικόνιση και περιγραφή των φαινοµένων, αλλά από τη βαθιά παρατήρηση της παραµικρής τους λεπτοµέρειας. Ήδη από τα σχέδια του Leonardo διαφαίνεται επαρκώς αυτή η ανάγκη διεισδυτικής µατιάς του φυσιοδίφη. Η παρατήρηση, όχι µόνο των µορφών, αλλά και των λειτουργιών που αυτές εξασφαλίζουν, είναι η αναγκαία συνθήκη για να προχωρήσουµε από την επιφάνεια στο βάθος και να καταστήσουµε ορατό εκείνο που δεν φαίνεται σε πρώτη µατιά. Η διαδικασία της αφαίρεσης: Εν συνεχεία, ακολουθώντας το µάθηµα του Σεζάν, θα µπορέσουµε να ανακαλύψουµε µιαν αρµονία παράλληλη προς εκείνην της Φύσης, έτσι ώστε ξεπερνώντας προσεκτικά το φράγµα τής µίµησης, να απεξαρτηθούµε σταδιακά από τις µεσιτείες του ορατού (Π. Μαρτινίδης) και να προχωρήσουµε σε αφαιρετικούς κώδικες. Στην πορεία αυτή, θα διαπιστώσουµε πως αφαίρεση σηµαίνει απόσταξη, δηλαδή πύκνωση του νοήµατος, έτσι ώστε να αναδεικνύεται το καίριον και το ουσιώδες. Παρακολουθώντας από παλιά το συνολικό έργο της Ρουµπίνας Σαρελάκου, έχω τη χαρά να διακρίνω µιαν υψηλού επιπέδου ανατροφοδότηση (feedback) ανάµεσα στους δύο πόλους, που από τη µια είναι το νατουραλιστικό ερέθισµα και από την άλλη ο δηµιουργικός και πολυεδρικός τρόπος αφαιρετικών προσλήψεών του.

 Σύντοµη ξενάγηση για τον στοχαστικό επισκέπτη

Η πρώτη ενότητα της έκθεσης παραµένει σε µια σαφώς νατουραλιστική απεικόνιση των φυσικών µορφών. Ξεκινά επί τοίχου µε οκτώ χαρακτικά, συνοδευµένα από τρείς χαράξεις σε ασήµι, που αποτελούν κατασκευές και όχι χρηστικά κοσµήµατα. Εν συνεχεία, παρουσιάζονται δώδεκα µικρές πλακέτες µε χαράξεις σε ασήµι που χρησιµεύουν σαν pendentif (κρεµαστά – συνήθως επιστήθια – κοσµήµατα). Σε άλλο τραπέζι διακρίνουµε, πάντα σε ασήµι, ενώτια (σκουλαρίκια) ντεκουπαρισµένες καρφίτσες και περιδέραια. Η ίδια εικονιστική αντίληψη επαναλαµβάνεται και στα µικρά κουτάκια µε χαραγµένα δέντρα που κοσµούν ενώτια ή pendentifs. Η σειρά των νατουραλιστικών προσεγγίσεων ολοκληρώνεται µε αφορµή τα όστρακα σε ασηµένιες δηµιουργίες (πάντα σε ενώτια ή περιδέραια), όπου µε τεχνική επεξεργασία επιπλατίνωσης και επιροδίωσης επιτυγχάνονται εντυπωσιακές µατιέρες.
Το επόµενο βήµα προς την υπέρβαση της νατουραλιστικής απεικόνισης αξιοποιεί τη µεταφυσική εντύπωση των µεγεθύνσεων: η λεπτοµέρεια λειτουργεί και σαν αυτοτελές σύνολο, αναδεικνύοντας αξίες που έµεναν άγνωστες ώς τώρα στον απλό παρατηρητή. Η σειρά µε τις ασηµένιες ακανόνιστες χαράξεις, – αναδιπλώσεις που οφείλονται σε τσαλακώµατα και επεξεργασίες του τυχαίου, δίνει την ευκαιρία για πρωτότυπα κοσµήµατα σε ενώτια, καρφίτσες και περιδέραιο, ενώ η εντυπωσιακή σειρά των οκτώ φύλλων, µε τις επενέργειες της φθοράς να αλλοιώνουν την επιφάνειά τους οδηγώντας την στα όρια µιας αποκαλυπτικής διαφάνειας, δείχνουν το προχώρηµα της Ρουµπίνας Σαρελάκου από το φαινόµενον στο σηµαίνον, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα τα επόµενα βήµατά της.
Οι δαντέλες: στο σηµείο αυτό παρεµβάλλεται ένα δεύτερο σκέλος εικονιστικών αναφορών που περιέχει αφ’ εαυτού το αίτηµα της αφαιρετικότητας και τη γοητεία της γεωµετρικής οργάνωσης. Πρόκειται για την απέραντη παρακαταθήκη από παραδοσιακά σχέδια για δαντέλες, που µπορούν ωραιότατα να χρησιµοποιηθούν σαν ερεθίσµατα για τη δηµιουργία κοσµηµάτων. Περνάµε πλέον από την επικράτεια της ελεύθερης κυµατιστής γραµµής στην πειθαρχία των γεωµετρικών χρόνων που πιθανότατα έζησε ο Όµηρος, σε µια αισθητική που έρχεται και επανέρχεται στο ιστορικό γίγνεσθαι από τα αγγεία του ∆ιπύλου, µέχρι τις κλώστινες συνθέσεις κάποιων παλαιικών γιαγιάδων και τις πέτρινες δαντέλες των Κυκλαδίτικων περιστερεώνων.
Η εξοικείωση µε τα διακοσµητικά µοτίβα και η δυνατότητα µεταγραφής τους στην κοσµηµατοποιία αποτέλεσε ένα δηµιουργικό ερέθισµα για τη Ρουµπίνα Σαρελάκου που παρουσιάζει εδώ τέσσερα ελάσµατα – πλακέτες, για να καταλήξει τελικά στο σε ακανόνιστα ελάσµατα περιδέραιο της Ναυσικάς. Πέρα από αυτό προχωρεί και στην αποµόνωση εξαίσιων λεπτοµερειών του, αξιοποιώντας τη δεξιοτεχνία της στη ζωγραφική τεχνική της ελαφράς ύλης, πράγµα που αναγνωρίζεται στις σχετικές «έξι και µία» µνηµειακές υδατογραφίες της.
Αφαίρεση σηµαίνει απόσταξη. Από το σηµείο αυτό και πέρα, καταλαβαίνουµε πως έχοντας εµβαθύνει στους νόµους που διέπουν τη δηµιουργία των µορφών, η καλλιτέχνις φέρνει στο φώς την κρυµµένη αρµονία τους (αρµονίη αφανής φανεράς κρείσσων – Ηράκλειτος). Αν θέλουµε να ιχνηλατήσουµε την πολύχρονη θητεία της στις αφαιρετικές διαδικασίες, δεν έχουµε παρά ενδεικτικά να ανατρέξουµε στους καταλόγους εκθέσεών της στις γκαλερί «Υάκινθος» (1999) & «Τρίγωνο» (2001) για να δούµε εκεί τις µεγεθυµένες λεπτοµέρειες από νεκρές φύσεις, κλαδιά, νούφαρα, ορυζώνες, πετρώµατα, υφάσµατα, αργαλειούς, τάµατα, µέχρι και µατιέρες πάνω σε παλιό κάρο στην Ινδία. Εκεί, µέσα από τη φώτιση του Ανατολικού ∆ρόµου, η Ρουµπίνα Σαρελάκου είχε καλλιεργήσει ένα κοµψό αφαιρετικό ιδίωµα, που στην τωρινή έκθεση αποµονώνει συνθέσεις κανονικών κι ακανόνιστων µοτίβων (θυµίζοντας σπαράγµατα γεωµετρικών αγγείων) που τώρα διαµορφώνονται σε πρωτότυπα ασηµένια κοσµήµατα. Του λόγου το αληθές για την όλη διεργασία, πιστοποιούν και οι σειρές των σχετικών ζωγραφικών έργων και χαλκογραφικών τυπωµάτων που παρουσιάζονται στους ύπερθεν τοίχους.
Εύφηµη µνεία θα πρέπει να γίνει σίγουρα στον βιβλιοδέτη Κώστα Μπουντούρη για την ευφάνταστη φιλοτέχνηση των χειροποίητων κατασκευών και τη συνολική συµβολή του στον τρόπο παρουσίασης των εκθεµάτων. Ως προς τα συνοδευτικά κείµενα, δεν είναι απαραίτητο να δεχτεί καθένας το σκεπτικό της προσέγγισης του γράφοντος. Κάπου σε µια γωνία ο Georges Braque κλείνει πονηρά το µάτι, λέγοντάς µας ψιθυριστά: Φυλάξου από την εξήγηση. Αρκέσου στην αποκάλυψη».
Γιάννης Χ. Παπαϊωάννου Αρχιτέκτων, ∆ρ. Ιστορίας της Τέχνης
H Ρουµπίνα Σαρελάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Αρχικά µαθήτευσε κοντά στους ζωγράφους Π. Σαραφιανό, Ν. Νικολάου και Γ. Μόραλη. Τελείωσε το Εργαστήριο Χαρακτικής της Α.Σ.Κ.Τ. µε δάσκαλο το ζωγράφο – χαράκτη Κ. Γραµµατόπουλο (1969-1974). Συνέχισε τις σπουδές της στην Ecole des Beaux – Arts στο Παρίσι µε δάσκαλο τον G. Dayez (1974-1976).  Το 1980 βραβεύτηκε από την Ακαδηµία Αθηνών για το χαρακτικό της έργο, µετά από πρόταση των Ακαδηµαϊκών: γλύπτη Γ. Παππά, ζωγράφου Ν. Χατζηκυριάκου – Γκίκα και του ιστορικού της Τέχνης Π. Πρεβελάκη. Το 1985 της απονεµήθηκε το Α’ Βραβείο Χαρακτικής, από τη Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών. Το 1986 τιµήθηκε µε το Α΄ Βραβείο Χαρακτικής του Ιδρύµατος Tάκη Τρανούλη. Το 1987 της απονεµήθηκε τιµητική διάκριση στη ∆ιεθνή Biennale Χαρακτικής του Βερολίνου Intergrafik ‘87.
Ο Κώστας Μπουντούρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1976 και είναι απόφοιτος του Τµήµατος Στατιστικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς. ∆ιδάχτηκε την Τέχνη της Βιβλιοδεσίας στο Εργαστήριο Βιβλιοδεσίας και Συντήρησης Αρχειακού Υλικού της Ευαγγελίας Μπίζα. Ασχολείται µε την κατασκευή χειροποίητου χαρτιού έχοντας µαθητεύσει δίπλα στους Μαρία Μαλακού και Μαρίνο Βλέσσα. Από το 2002 εργάζεται ως βιβλιοδέτης ενώ παράλληλα τα τελευταία χρόνια πραγµατοποιεί σεµινάρια βιβλιοδεσίας και κατασκευής χειροποίητου χαρτιού σε Εργαστήρια Τέχνης στην Αθήνα (Μικρό Πολυτεχνείο, Το Σπίρτο κ.α.). Συνεργάζεται µε τη ζωγράφο – χαράκτρια Ρουµπίνα Σαρελάκου σε ειδικές εφαρµογές παρουσίασης ζωγραφικών έργων, χαρακτικών και χειροποίητων κοσµηµάτων.

Event Information
Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Πλ. Κολωνακίου 20, Αθήνα
Εγκαίνια: Πέμπτη, 12 Οκτωβρίου, 19.00
Διάρκεια: 12 ως τις 21 Οκτωβρίου
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή 11.00 -15.00 &17.00–20.00 Τετάρτη 11.00-15.00 & Σάββατο 11.00 –14.00 Κυριακή & Δευτέρα κλειστά
Πληροφορίες: www.zoumboulakis.gr

Last modified: 11/10/2017