Ουτοπία ήταν κάποτε το όνομά μου, Σαν να λέμε μια χώρα όπου κανείς δεν πηγαίνει

Μαρία Ξυπολοπούλου
Φιλόλογος – Συντ. Θεμάτων Πολιτισμού

3 3Ουτοπία.Ένα όνειρο; Μια ιδέα; Μια φανταστική κατάσταση; Ένας επιθυμητός παράδεισος της ψυχής και της σκέψης; Μια ψευδαίσθηση; Η επιθυμία που γεννιέται από τα όνειρα και οδηγεί σε μια ανέλπιστη χαρά απόκτησης και βίωσης μιας άλλης κατάστασης που πλησιάζει το ιδανικό, μακριά από τη κοσμική φθορά. Η πραγματικότητα με το αφιλόξενο βλέμμα της καταφέρνει να χάνεται σε στιγμές που ονειρεύομαι την ουτοπία μου.
Προσπαθώ λοιπόν, να μάθω τι είναι ουτοπία, τι πραγματικό και τι σκιά ενός άλλου κόσμου. Ανακαλύπτω μια καθημερινότητα δίχως αυτή που την έχει μέσα της πιο βαθιά από το να την βίωνα. Μοιάζει με ένα παιχνίδι μιας αγιάτρευτης παιδικότητας που άλλοι ονομάζουν τρέλα, μια ανίατη αλήθεια που κρύβεται σε μια ζωή δίχως την προσμονή του ανέφικτου. Προσμένω σε ένα ψεύτικο γλυκό παραμύθι. Κρύβομαι και χάνομαι στις λέξεις του , στις εικόνες του. Τα παραμύθια ενίοτε τα νικάει η συνήθεια, η λησμονιά, τα όρια που θέτουμε μεταξύ εφικτού και ανέφικτου.
Το
art22 βρέθηκε στα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης σύγχρονης τέχνης Goplacia στο πολυχώρο metamatic:taf στο Μοναστηράκι. Εκεί συναντήσαμε τους καλλιτέχνες και την επιμελήτρια και τους ζητήσαμε να μας μιλήσουν για την έκθεση και τη δική τους… ουτοπία.«Θα βγω από τη γραμμή , είναι προσχεδιασμένη». Γραμμές που περνούν βιαστικά από την οθόνη της κεντρικής videoperformance του Βασίλη Ψαρρά. Λέξεις που φτάνουν σαν ψίθυροι στα αφτιά των επισκεπτών λόγω της οχλαγωγίας που υπάρχει στην αίθουσα. Κάπως έτσι εκφράζεται ο φόβος που κρύβεται μέσα στον καθένα  και αποθαρρύνει την επιθυμία να βγει κανείς έξω από τα όρια ενός κόσμου που έχει μάθει να ζει ή μάλλον που του έχουν μάθει να ζει σε αυτόν. «Βήμα δυνατό σηκώνω σκόνη», η αποφασιστικότητα διαδέχεται το δισταγμό. Τα βήματα παραμένουν ωστόσο δειλά. «Παλεύω να αιωρούμαι κάθε στιγμή. Με βλέπεις».Κανένα ταξίδι, καμία αλλαγή και μετάβαση δεν γίνεται εύκολα χωρίς να υπάρχει το «εσύ», ο «άλλος» που θα λειτουργήσει σαν στήριγμα και καταφύγιο.«Με οδηγεί στο φως και στο σκοτάδι».Οι επόμενες φράσεις έρχονται να διαβεβαιώσουν ότι το ταξίδι προς μια άλλη πραγματικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχει προορισμό την απόλυτη ευτυχία, το απόλυτο φως. Θα υπάρχουν ακόμα και εκεί σκοτεινές στιγμές. «Έρχομαι σε εσένα. Είσαι η πόλη. Είσαι η άσφαλτος. Είσαι η ψυχή».Θυμίζοντάς μας ότι ουτοπία και καθημερινότητα μπορεί και να μην απέχουν μεταξύ τους. Θυμίζοντάς μας ότι οι ουτοπίες βρίσκονται μέσα στην ψυχή του καθενός. «Διαλέγω δρόμο. Μας χωρίζει η γραμμή».«Μου αρέσει ο εαυτός μου, τον χτίζω, τον 1 maria-gouveli_anoixta-paixnidiaγκρεμίζω, τον αγιοποιώ».  Πρόκειται για ένα «αστικό φωτοστέφανο» όπως ορίζει και ο τίτλος του έργου, για μια εξερεύνηση της έννοιας της αέναης κίνησης και των ορίων σημειώνει ο καλλιτέχνης, Βασίλης Ψαρράς.  «Προσπαθώ να δώσω μέσα από μια  “περιπατική” performance την προσωπική μου αίσθηση του λόγου που ακροβατεί. Θα έλεγα ότι είναι ιστορίες με τα πόδια, ένας τρόπος να εξερευνήσω το περπάτημα σαν τέχνη» συμπληρώνει.Στην έκθεση υπάρχει και ένα εικαστικό έργο του ίδιου καλλιτέχνη. Πρόκειται για μια κάτοψη ενός «άγνωστου» όπως μας πληροφορεί ο τίτλος του έργου, μέρους, με οδούς που έχουν ως επισήμανση «χωρίς όνομα». 

Γκρι σύννεφα από μελάνι στην είσοδο του εκθεσιακού χώρου. «We were forced into migration: The humans» δίνει ως τίτλο ο Βασίλης Μπότουλας στο έργο του που μοιάζει να υποδέχεται τους επισκέπτες στη θέση που είναι τοποθετημένο, προτρέποντας τους ταυτόχρονα για το ταξίδι που θα τους οδηγήσει η έκθεση. Μιλώντας με τον καλλιτέχνη, συνειδητοποίησα πόσο διαφορετικά μπορεί κανείς να δει αυτό που εκείνος είχε αποτυπώσει ως προσωπική ματιά στο χαρτί. Ο Βασίλης Μπότουλας, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι δεν πρόκειται για σύννεφα όπως αντιλαμβάνεται κανείς βλέποντας το έργο με μια πρώτη ματιά  αλλά είναι ένα πλήθος ανθρώπινων φιγούρων, ανακατεμένο, αλλού περισσότερο συμπαγές αλλού διασκορπισμένο,  προσεγγισμένο από ψηλά και μακριά χωρίς να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα χαρακτηριστικά τους. Άνθρωποι αναγκασμένοι λέει ο τίτλος στην μετανάστευση, επομένως και στη διαφυγή θα έλεγα.  Άλλωστε ένα ταξίδι δεν είναι και η αναζήτηση της ουτοπίας; Ένα ταξίδι που τρομάζει τους ήδη φοβισμένους δεσμώτεςτης βεβαιότητας αλλά και τους πληγωμένους που δεν έμαθαν να ξεχνάνε, να αφήνουν την γη που πατάνε και να πετάνε ψηλά.

1  lida-pavli (1)Τα έργα του Γιάννη Γρηγοριάδη έρχονται να μας θυμίσουν πόσο υποκειμενική μπορεί να είναι η έννοια της αξίας και της ομορφιάς. Ο καθένας έχει τη δική του καθημερινότητα, μέσα στην οποία επιλέγει και απορρίπτει θελημένα και μη που θα εστιάσει το βλέμμα του, που θα δώσει την προσοχή του. Άλλοι περπατούν κοιτώντας μπροστά, άλλοι σκυφτοί, άλλοι αδιάφοροι και 1  yiannis-grigoriadis_h-arxitektoniki-tis-ftwxeiasάλλοι στέκονται μικροί παρατηρητές της πόλης, της καθημερινότητας, της ζωής. Μια ρουτίνα που αποκτά αξία. Μια ρωγμή στην κακοστρωμένη και φθαρμένη από το χρόνο και τα βήματα των πολλών, ανθρώπων και τροχοφόρων, άσφαλτο, που βρίσκει μια θέση στο βλέμμα του καλλιτέχνη. Μετά αρκεί ένα ριζόχαρτο, και λίγη φαντασία και κάπως έτσι με γεωγραφικούς όρους φτιάχνεται ένας χάρτης που θα ορίζει το βάθος, το πλάτος, το μήκος ως διαστάσεις του άτοπου. Ο Γιάννης Γρηγοριάδης ονομάζει το έργο του «Η Αρχιτεκτονική της Φτώχειας», επιχειρώντας να αποτυπώσει μέσα από τη λεπτομέρεια ή την ειδική συνθήκη όλες αυτές τις πρόσθετες πληροφορίες για την πόλη, το καθημερινό γεγονός, το τυχαίο και το συγκυριακό. 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το έργο – πάζλ της Μαρίας Γουβέλη με τίτλο «Ανοιχτά Παιχνίδια». «Το πάζλ καλεί τον επισκέπτη να πάρει μέρος στην έκθεση, να αναπλάσει μέσα από την κίνηση και την τοποθέτηση των κομματιών μια πραγματικότητα»  αναφέρει η επιμελήτρια Νάνσυ Χαριτωνίδου.  Πράγματι, είδαμε από γονείς με παιδιά μέχρι και μεγαλύτερους επισκέπτες, να προσπαθούν να βάλουν στη σειρά τα κομμάτια , φτιάχνοντας ο καθένας το δικό του τόπο, τη δική του εικόνα, τη δική του ουτοπία. Λίγο κόκκινο, λίγο πράσινο, να και λίγο μαύρο, κομματιασμένες εικόνες, κομματιασμένες συνθέσεις χρωμάτων που κάθε χέρι τις σμίγει και τις απομακρύνει , τις τοποθετεί και τις επανατοποθετεί.

Η έκθεση περιλαμβάνει εικαστικά έργα, γλυπτά, κολάζ, φωτογραφίες αλλά και 3 ιδιαίτερες video εγκαταστάσεις. Πρόκειται για καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα, διαφορετικές πρακτικές στοχεύοντας, μέσα από την ξεχωριστή προσέγγιση του καθενός από αυτούς, να δώσουν μια προσωπική 2014513_142047_giorgos_tserionis-goplacia-metamatictaf_500x5001 sto_agnwsto_meros-bill psarras1διάσταση στο τι είναι εν τέλει αυτό που ονομάζουμε ουτοπία,  να μας οδηγήσουν σε ένα ταξίδι προς την φαντασία είτε με ποιητικές, είτε με συμβολικές ή πολιτικές προεκτάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα κολάζ του Γιώργου Τσεριώνη στα οποία τέμνονται τα όρια δύο διαφορετικών κόσμων∙ ενός «σύγχρονου» και ενός φυσικού, σχεδόν ακατέργαστου. Η απλότητα και η αθωότητα των γυμνών Αφρικανικών κορμιών σε αντιδιαστολή με τους «κουστουμάτους» σοβαροφανείς εκπροσώπους του χρήματος, της δόξας, των συμφερόντων και παραδόξως της προόδου.  Ένας από αυτούς στο τέλος της σειράς των κολλάζ, στέκεται μόνος του, σκεπτικός, αποκομμένος από το σύγχρονο περιβάλλον του, τοποθετημένος μέσα σε ένα εξωτικό φυσικό τοπίο στο οποίο κυριαρχεί το πράσινο και η ζωή.

Η ιδέα μιας προσωπικής γεωγραφίας είναι εμφανέστερη στο έργο του Γιάννη Χρηστάκου. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης μοιράζεται μαζί μας πώς βιώνει ο ίδιος την ουτοπία σημειώνοντας «τη στιγμή που δουλεύω αφήνομαι σε σκέψεις και ιδέες. Για εμένα αυτή η διαδικασία που λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά, είναι μια μορφή ουτοπίας∙ ουτοπία της σκέψης». Ο Γιάννης Χρηστάκος διηγείται στο έργο του με τίτλο «Σε Ελεύθερη Πτώση», νέες ιστορίες μέσα από τους χάρτες του – «υφαίνοντας» μνήμες και δημιουργώντας νέα τοπία του μυαλού .

1 angeliki-avgitidou_my-top-10Η Λήδα Παυλή με το έργο της «-15.0335° 144.144444°» αναδεικνύει γεωγραφικές ευαισθησίες στη γλυπτική έκφραση ενώ ο Βασίλης Μπούζας στο έργο του «Διαμελισμένα Τοπία» αναφέρεται στο αποτύπωμα, τον απόηχο μιας ασυνεχούς διαδρομής αφηγήσεων σε έναν επινοημένο φαντασιακό χώρο, διαμελισμένο από την μεροληψία της φαντασίας αλλά και της μνήμης. 

Η Αγγελική Αυγητίδου χρησιμοποιείστο έργο της «MyTop10» την κίνησή της, το μέσο της performance και του βίντεο, για να αποδώσει στο καθημερινό τόπο που την περιβάλλει κάτι το απόκοσμο.Είναι ένα έργο performance-for-camera στο οποίο η καλλιτέχνης χορεύει τα αγαπημένα της 1    yiannis-christakos_se-eleutheri-ptwsiτραγούδια σε αστικούς μη-τόπους και υπαίθριες τοποθεσίες. Χορεύοντας μόνη της σε χώρους καθημερινούς, οικείους, αφημένη στο ρυθμό των τραγουδιών,δείχνει το ταξίδι στο οποίο μας οδηγεί η μουσική ως μορφή τέχνης, ένα ταξίδι σ ένα άλλο τόπο, στη βίωση μιας εξωπραγματικής κατάστασης.Ανέκαθεν ο καλλιτέχνης και όσοι βρίσκονται κοντά στις τέχνες και καλλιεργούν την φαντασία χρήζουν αυτού του χαρακτηριστικού του να μπορούν να βιώσουν καταστάσεις δημιουργημένες ακόμα και με το μυαλό.

Οι φωτογραφίες της Ελένη Μουζακίτη παρουσιάζουν χιονισμένα τοπία από το νησί Ruegen της Βαλτικής θάλασσας. Τα χρώματα χάνονται, το λευκό τα έχει κλέψει όλα.  Στο μυαλό μου έρχεται η μαγεία της σιωπής που υπάρχει τριγύρω όταν το χιόνι πέφτει και σιγά σιγά καλύπτει τα πάντα. Στο έργο «Riss» η καλλιτέχνης, προσεγγίζει το τοπίο  σαν έναν ρομαντικό τόπο, όπου η ιστορικότητα του μέρους έρχεται σε αντίθεση με τη σημερινή πραγματικότητα. 

1 1we wre forced into migration the humans Βασίλη Μπότουλα«Ο κάθε καλλιτέχνης παρουσιάζει το πώς αντιλαμβάνεται την έννοια της ουτοπίας εμπνευσμένος από το ποίημα του Thomas More. Έτσι έχουμε θα έλεγα διαφορετικές ματιές ενός τόπου που ζούμε καθημερινά», αναφέρει η επιμελήτρια Νάνσυ ΧαριτωνίδουΟυτοπία μπορεί να είναι και κάτι μικρό, καθημερινό. Άλλοι το βιώνουν και άλλοι όχι. Ακόμα και αν δεν τη φτάσουμε ποτέ θα έχουμε κάνει κάτι για αυτή, μια διαδρομή. Και αυτή η διαδρομή ακριβώς είναι που κάνει σπουδαία την προσπάθεια μας» συμπληρώνει. Πράγματι, μια βόλτα στο χώρο της έκθεσης αρκεί για να δει κανείς σύγχρονες «εικόνες ουτοπίας».  Χρειάζεται να αφιερώσει κανείς το χρόνο που πρέπει στο κάθε έργο και εκείνο θα του μιλήσει από μόνο του. Κοινό στοιχείο των έργων είναι η προσέγγιση του χώρου, του τόπου με γεωγραφικούς και χαρτογραφικούς όρους. Ο κάθε καλλιτέχνης φτιάχνει τη δική του «ψυχογεωγραφία».
Ουτοπία. Ου και τόπος.
Η δημιουργία ενός τέτοιου τόπου α-τοπου  τροφοδοτείται από την καρδιά ενός μαγικού κέντρου που δεν ενδιαφέρεται για την εκπλήρωση και την αποπεράτωση, αλλά κομίζει απλώς την ομορφιά μιας αποκάλυψης, τη λάμψη μιας ταυτόχρονης αλήθειας.
Ίσως η μαγεία εν τέλει να έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για ένα τόπο που δεν υπάρχει αλλά εντούτοις επηρεάζει τη ζωή μας, ψάχνουμε να τον γνωρίσουμε και καταφέρνουμε να τον δημιουργήσουμε με ιδέες, όνειρα, επιθυμία και φαντασία.
Ουτοπία ήταν κάποτε το όνομά μου,
Σαν να λέμε μια χώρα όπου κανείς δεν πηγαίνει.
Thomas Mor

 Στην έκθεση που επιμελείται η Νάνσυ Χαριτωνίδου συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Αγγελική Αυγητίδου, Μαρία Γουβέλη, Γιάννη Γρηγοριάδης, Ελένη Μουζακίτη, Βασίλης Μπότουλας, Βασίλης Μπούζας, Λήδα Παυλή, Γιώργος Τσεριώνης, Γιάννης Χρηστάκος, Βασίλης Ψαρράς

 

 

 

Last modified: 21/03/2015