Αθήνα 1917. Σπάνιες εικόνες από μια πόλη που έχει λησμονηθεί…

Πώς  είδαν  Γάλλοι  στρατιωτικοί  φωτογράφοι  την  ελληνική  πρωτεύουσα
πριν  από  εκατό  χρόνια…   

Η Γαλλική Σχολή Αθηνών διοργανώνει στο Μουσείο Μπενάκη (Κτήριο της οδού Πειραιώς) έκθεση αφιερωμένη στην Αθήνα του 1917 με σπάνιο οπτικό υλικό που προέρχεται από τη φωτογραφική υπηρεσία του συμμαχικού εκστρατευτικού σώματος, το οποίο έδρασε στα Βαλκάνια στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και είναι γνωστό ως «Στρατιά της Ανατολής». Πριν από εκατό χρόνια ακριβώς, στη διάρκεια του 1917, Γάλλοι φωτογράφοι και κινηματογραφιστές της Στρατιάς της Ανατολής πραγματοποίησαν εκατοντάδες λήψεις της Αθήνας.

13 Απριλίου 1917, Μεγάλη Παρασκευή. Αγόρι στην απόληξη της οδού Λυκαβηττού – Opérateur C, Pierre Machard.
Vendredi saint. Jeune garçon à la fin de la rue du Lycabette.- Good Friday. Young boy at the end of Lycabettus Street

Πρόκειται για σπάνιες πτυχές και εικόνες της πόλης, οι οποίες έχουν με την πάροδο του χρόνου λησμονηθεί ή χαθεί. Είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται αυτό το εξαιρετικά πλούσιο οπτικό αρχείο για την καθημερινή ζωή της πόλης, τα μνημεία, τους δρόμους και τις γωνιές της Αθήνας.
Η έκθεση βλέπει την Αθήνα του 1917 μέσα από τη ματιά και τις αναζητήσεις αυτών των ξένων στρατιωτών και προσπαθεί να εντοπίσει και να αναδείξει τα σημεία εκείνα που τους κέντρισαν το ενδιαφέρον και αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης. Το υλικό που παρουσιάζεται στην έκθεση φυλάσσεται σήμερα στο Παρίσι (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense, Médiathèque de l’Architecture et du Patrimoine).
Γάλλοι στρατιωτικοί φωτογράφοι δρούσαν στην Ελλάδα ήδη από το 1915. Παρά την αρχική ουδετερότητα της Ελλάδας στον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γαλλοαγγλικά στρατεύματα της Αντάντ (Entente) είχαν αποβιβαστεί στην Θεσσαλονίκη τον Οκτώβριο του 1915 και είχαν συγκροτήσει την Στρατιά της Ανατολής. Βρισκόμαστε στην αρχή του «Εθνικού Διχασμού».

27 Ιουνίου 1917. Μαγειρεύοντας με θέα την Ακρόπολη, λόφος των Μουσών. Opérateur K.
Soldats cuisinant avec vue sur l’Acropole, colline des Muses. – Soldiers cooking with a view of the Acropolis, Hill of the Muses

Η Ελλάδα σύντομα θα διαιρεθεί και επισήμως στην Κυβέρνηση των Αθηνών υπό τον βασιλιά Κωνσταντίνο και στην Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ένθερμο υποστηρικτή των Συμμάχων. Ο «Εθνικός Διχασμός» κορυφώθηκε το 1916, με τον ναυτικό αποκλεισμό που επέβαλαν οι Σύμμαχοι στην «Παλαιά Ελλάδα» προκειμένου να υποχωρήσει ο Κωνσταντίνος, καθώς και με την σύγκρουση μεταξύ των Συμμάχων και μονάδων του τακτικού στρατού και παραστρατιωτικών οργανώσεων. Η σύγκρουση αυτή έμεινε γνωστή ως «Τα Νοεμβριανά».
Με την εξαίρεση των «Νοεμβριανών», το επίκεντρο των στρατιωτικών εξελίξεων βρισκόταν στην βόρεια Ελλάδα. Ωστόσο, στην διάρκεια του 1917, η Φωτογραφική Υπηρεσία της Στρατιάς της Ανατολής πραγματοποίησε τις περισσότερες φωτογραφικές λήψεις της στην Αθήνα. Είναι ενδεικτικό ότι -σύμφωνα με τα αρχεία της Médiathèque de l’Architecture et du Patrimoine– για το έτος 1917, υπάρχουν 505 φωτογραφίες από την Αθήνα, και μόλις 149 από την Θεσσαλονίκη.

Πλανόδιος πωλητής σταφυλιών, οδός Καραϊσκάκη, Ψυρή. Opérateur C, Pierre Machard. Vendeur ambulant de raisins, rue Karaiskaki, Psyrri  – Grape vendor on Karaiskaki Street, Psiri

Το 1917 ήταν εξάλλου μια μεταβατική και κομβική χρονιά για την Ελλάδα: ύστερα από έντονες εσωτερικές πολιτικές και διπλωματικές ζυμώσεις, τον Ιούνιο του 1917, οι Σύμμαχοι της Αντάντ συνόδευσαν τον Βενιζέλο στην Αθήνα, απέπεμψαν τον Κωνσταντίνο και η χώρα εισήλθε στον πόλεμο.
Πρόκειται για σπάνιες πτυχές και εικόνες της πόλης, οι οποίες έχουν με την πάροδο του χρόνου λησμονηθεί ή χαθεί. Ανακαλύπτει κανείς συνοικίες που εξαφανίστηκαν λόγω πολεοδομικών αλλαγών ή και αρχαιολογικών ανασκαφών, το τοπίο πριν από την εντατική αστικοποίηση και πολεοδόμηση που θα ακολουθήσει λόγω της άφιξης των προσφύγων της Μικρασιατικής καταστροφής, ένα αρχιτεκτονικό σύνολο, στο οποίο δεσπόζει ακόμη ο νεοκλασικισμός, πριν από το μπετόν ή και την έντονη στροφή προς το Βυζάντιο. Η φωτογραφική ματιά των Γάλλων στρατιωτών επικεντρώθηκε, ευνόητα, και στον ανθρώπινο παράγοντα.

Πωλητές υποδημάτων, οδός Πανδρόσου. Στο βάθος το τζαμί Δισδαράκη. Opérateur C, Pierre Machard. Vendeurs de chaussures, rue Pandrossou. Αu fond, la mosquée Disdaraki. – Shoe sellers on Pandrossou Street. In the background, the Tzisdarakis Mosque

Σκηνές του δρόμου προβάλλουν την –ενίοτε δραματική– ζώσα πραγματικότητα έχοντας ως «σκηνικό βάθους» τυχαίες απόψεις του αστικού τοπίου, τόσο στο κέντρο της πόλης όσο και σε όμορες προς αυτό γειτονιές.
Η έκθεση εντάσσεται στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος της Γαλλικής Σχολής σχετικά με την κοινωνική ιστορία της Στρατιάς της Ανατολής (Entre global et local. L’histoire civile d’une armée oubliée : L’Armée d’Orient 1915-1919), το οποίο πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Mission du Centenaire στη Γαλλία. Το σημαντικό φωτογραφικό υλικό, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, φυλάσσεται σήμερα στο Παρίσι, στο Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense και στην Médiathèque de l’Architecture et du Patrimoine.

Αύγουστος 1917. Στρατοπέδευση στο ιερό του Διονύσου. Opérateur K. Campement dans le sanctuaire de Dionysos. – Camp in the sanctuary of Dionysus

Event Information
Μουσείο Μπενάκη – Κτήριο οδού Πειραιώς, (β μισό του Ισογείου), Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, Αθήνα
Εγκαίνια: Πέμπτη, 14 Σεπτεμβρίου, 20.00
Διάρκεια έκθεσης: 15 Σεπτεμβρίου – 12 Νοεμβρίου 2017
Ώρες Λειτουργίας: Πέμπτη, Κυριακή: 10.00-18.00, Παρασκευή, Σάββατο: 10.00-22.00, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη: κλειστά
Πληροφορίες: Τηλ: 210 3453111

Νεαρή κοπέλα στα Αναφιώτικα. Opérateur C, Pierre Machard. Jeune femme à Anafiotika. – Young woman in Anafiotika

Άποψη της οδού Φλέσσα προς την οδό Αδριανού. Στο βάθος ο Λυκαβηττός. Opérateur C, Pierre Machard. Vue de la rue Flessa vers la rue Adrianou. Au fond le Lycabette. -View of Flessa Street towards Adrianou Street. In the background, Mount Lycabettus

23 Απριλίου 1917. Απισχνασμένο αγώγι, οδός Διδότου, από την Ασκληπιού προς την Ζωοδόχου Πηγής. Opérateur C, Pierre Machard. Animal de portage amaigri, rue Didotou vue de la rue Asklipiou vers la rue Zoodohou Pigis. – Emaciated donkey with cart, Didotou Street, from Asklipiou Street to Zoodochou Pigis Street

Στρατοπεδεύοντας στην Ακρόπολη, Παρθενώνας. Campement sur l’Acropole, Parthénon. – Camp at the Parthenon on the Acropolis

Last modified: 15/09/2017