Μαρίβα Ζαχάρωφ: Η χαρά της δημιουργίας με τα παιδιά του Μπαγκλαντές. Αποστολή τέχνης

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 5Σε μια από τις φτωχότερες χώρες του πλανήτη μας, το Μπαγκλαντές, ταξίδεψε η εικαστικός Μαρίβα Ζαχάρωφ όπου για δύο μήνες δίδαξε θέματα τέχνης βοηθώντας παιδιά να ανακαλύψουν τη χαρά της δημιουργίας. Το περιοδικό μας έχει την τιμή και τη χαρά να φιλοξενήσει μέρος από το «Ημερολόγιο» της εικαστικού.      

Ημερολόγιο ταξιδιού


Στις 25 Δεκεμβρίου 2016 βρέθηκα στο Μπαγκλαντές όπου αρχικά είχα πάει για να συμμετάσχω σε ένα Διεθνές Art Camp στην επαρχιακή πόλη της Khustia και εν συνεχεία έκανα εργαστήρια ζωγραφικής με παιδιά 5 έως 12 ετών στο χωριό Paril Nowada δύο ώρες έξω από την Dhaka.
Συνολικά έμεινα στο Μπαγκλαντές για σχεδόν δύο μήνες, ταξιδεύοντας παράλληλα και στο εσωτερικό της χώρας όπου ήρθα αντιμέτωπη με μια εκ διαμέτρου αντίθετη νοοτροπία, τρόπο ζωής και συμπεριφοράς που εν πολλοίς καθορίζονται από τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των κατοίκων. Ήταν ένα ισχυρό μάθημα ζωής για μένα και από τα πλέον σημαντικά ταξίδι που έχω κάνει καθώς απέκτησα επίγνωση του κόσμου.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού κρατούσα ημερολόγιο.
Παραθέτω αυτούσια κάποιες μέρες.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 8jpg25 Δεκεμβρίου 2016

Αξημέρωτα προσγειώθηκα στο αεροδρόμιο της Dhaka. Εκεί με περίμενε ο Όρκιντ, ένας από τους υπεύθυνους του Crack Trust που οργάνωνε το Art Camp. Με χαιρέτησε ευγενικά και μετά μπήκαμε σε ένα αυτοκίνητο που μας πήγε στο σπίτι του Shawon Akand, ιδρυτή του Crack Trust. Θα μέναμε εκεί το βράδυ και νωρίς το πρωί θα ταξιδεύαμε για την επαρχιακή πόλη της Khustia, η οποία ήταν έξι ώρες δρόμο με λεωφορείο. Οι υπόλοιποι συμμετέχοντες καλλιτέχνες είχαν ήδη φτάσει στο Camp. Ο δρόμος ήταν γεμάτος πάχνη και ομίχλη το βράδυ ενώ η κίνηση περιορισμένη. Μου έκανε εντύπωση η γραφή στους τοίχους σε όλο το μήκος της διαδρομής. Ο Όρκιντ μου εξήγησε ότι η γραφή των Bengali δεν έχει σχέση με την Σανσκριτική ενώ όταν εξισλαμίστηκαν εισήγαγαν και στοιχεία της γραφής των Αράβων στη δική τους γραφή.
ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 6Το πρωί πήραμε Rikshaw για να πάμε στο σταθμό του λεωφορείου. Έχουν ολόκληρη παράδοση στη ζωγραφική αυτών των αμαξιδίων. Στο λεωφορείο οι άνθρωποι ήταν λιγοστοί, κυρίως γυναίκες και παιδιά και κάποιοι ηλικιωμένοι. Μερικοί άνθρωποι κάθονταν στο εξωτερικό, στην οροφή του λεωφορείου για πιο οικονομικό εισιτήριο. Επικίνδυνος τρόπος ταξιδιού. Σε όλη τη διαδρομή μου κάνει τρομερή εντύπωση η έλλειψη υγιεινής, οι κακοτράχαλοι και γεμάτοι λακκούβες δρόμοι, η άμμος στην άκρη τους και στα φυλλώματα των δέντρων, οι παράγκες από ελενίτ. Ατελείωτες παράγκες. Πως ζούνε οι άνθρωποι εκεί μέσα; Επίσης υπάρχουν πολλές λιμνούλες, σχεδόν έξω από κάθε σπίτι. Άραγε από αυτές τροφοδοτούνται με νερό;
Ο Όρκιντ μου εξηγεί ότι σε πολλές περιοχές του Μπαγκλαντές οι κάτοικοι έχουν προβλήματα με το νερό ενώ υπάρχουν μέρη που δεν είναι πόσιμο εξαιτίας των υψηλών επιπέδων σε αρσενικό. Μου μιλάει επίσης για τον ποταμό Τζαμούνα που θα διασχίζαμε και για τα νησάκια από άμμο που σχηματίζονται μέσα στο ποτάμι και τα οποία κατοικούνται από τους πιο φτωχούς κατοίκους του Μπαγκλαντές. Αποφάσισα ότι αργότερα θα επισκεφτώ κάποια από αυτά τα νησιά.
ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 7Ο Όρκιντ μου ευχήθηκε «Καλά Χριστούγεννα», κάτι που είχα ξεχάσει καθώς είχα τόσο απορροφηθεί από αυτά που έβλεπα στους 30 βαθμούς κελσίου.
Φτάνοντας στην πόλη της Khustia, βλέπω ένα τεράστιο πλήθος. Είναι πυκνοκατοικημένη πόλη. Μας υποδέχονται δύο φίλοι του Όρκιντ. Πάμε με μικρό μηχανοκίνητο αμαξίδιο στην αγροικία που διεξαγόταν  το  Art Camp. Εκεί γνωρίζω τους συμμετέχοντες συναδέλφους από τις Ινδίες, Το Νεπάλ, το Μπουτάν, το Μπαγκλαντές και την  Ιαπωνία. Το κλίμα είναι φιλικό ενώ θα κοιμόμασταν όλοι στρωματσάδα στη σειρά ο ένας δίπλα στον άλλον στον ίδιο χώρο. Στις επτά το απόγευμα συναντηθήκαμε όλοι μαζί για να συζητήσουμε το θέμα, το οποίο μας είχε ήδη δοθεί μέσω μέιλ. «A Sense of Freedom», μια αίσθηση ελευθερίας. Έπρεπε όλοι να μοιραστούμε τις ιδέες μας και να τις συζητάμε μεταξύ μας προκειμένου να τις εξελίξουμε. Και αυτό θα συνέβαινε κάθε απόγευμα στις εφτά καθ’ όλη τη διάρκεια του Art Camp. Αρχή του Art Camp ήταν να βοηθάμε ο ένας τον άλλον ενώ τρώγαμε τρία γεύματα την ημέρα όλοι μαζί.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ1028 Δεκεμβρίου 2016

Σημαντική μέρα ξεκινά καθώς αυθόρμητα κάνω το πρώτο μου workshop με παιδιά. Αφού φάγαμε όλοι πρωινό και καθώς συζητούσα με τον Shakti, επισκέφτηκαν το Camp αρκετά παιδιά από περιέργεια. Ο Shakti μου είπε: «Να η ευκαιρία σου να κάνεις το εργαστήρι που θες». Κι έτσι φώναξε τα παιδιά και τους είπε αν ήθελαν να συμμετάσχουν σε ένα εργαστήρι ζωγραφικής. Τα παιδιά δέχτηκαν πολύ πρόθυμα και καθώς δεν ήξερα τη γλώσσα, ζήτησα από τον Ινδό συνάδελφο παραμυθά και αφηγητή καλλιτέχνη Kamal Pruthi, να μεταφράζει αντ’ εμού και να συμβάλει και ο ίδιος ενεργά. Κάτσαμε όλοι μαζί σε μια καλαμωτή στη λίμνη και μοίρασα στα παιδιά χαρτιά και ξηρά υλικά. Τους ζήτησα να ζωγραφίσουν μια σκηνή από την καθημερινότητά τους. Εν συνεχεία ο Kamal τους διηγήθηκε μια ιστορία και τους ζητήσαμε να τη ζωγραφίσουν. Μετά τους ενθαρρύναμε να διηγηθούν και να ζωγραφίσουν τις δικές τους ιστορίες, είτε φανταστικές είτε πραγματικές. Ήταν ένα πολύ αυθόρμητο και άμεσο μάθημα και τα παιδιά πολύ γλυκά και δεκτικά.
Κι επειδή τα νέα διαδίδονται από στόμα σε στόμα ήρθαν αργότερα και άλλα παιδιά, κάποια με τους γονείς τους και οι δράσεις συνεχίστηκαν όλη τη διάρκεια της μέρας. Μήπως αυτή η αμεσότητα και ο αυθορμητισμός δεν είναι μια αίσθηση ελευθερίας;

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 230 Δεκεμβρίου 2016

Εγκαίνια έχουμε σήμερα το απόγευμα. Καταφθάνει όλη η τοπική κοινότητα. Ηλικιωμένοι, γονείς, παιδιά. Όλοι θέλανε να στηρίξουν τη δράση. Το φως πέφτει σταδιακά όπως και θερμοκρασία. Οι δράσεις όμως και οι performances διεξάγονται κανονικά. Ο Kamal πάει βόλτα τα παιδιά με τη βάρκα και τους διηγείται ιστορίες ενώ Rob τραγουδάει μέσα στην εγκατάστασή του. Πολύς κόσμος θέλει να φωτογραφηθεί μαζί μου. Τους κεντρίζει η λευκότητά μου και το ύψος μου. Οι συνάδελφοι το παρατηρούν και γελούν. «Μαρίβα είσαι η πιο δημοφιλής» μου λένε.
Αυτά τα εγκαίνια είχαν τον περισσότερο αλλά και τον πλέον ανεπιτήδευτο κόσμο που έχω δει σε εγκαίνια εκθέσεων.
Όλοι εδώ λειτουργούν συλλογικά για την κοινότητα. Αυτήν την αίσθηση την έχουμε χάσει στη Δύση, ίσως γιατί έχουμε λύσει πολλά από τα προβλήματά μας και περιχαρακωνόμαστε στους εαυτούς μας πια.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 37 Ιανουαρίου 2017

Σήμερα είχα μια πολύ σημαντική μέρα καθώς πήγα με τον Κάμρουλ και τον Ρασίντ στο χωριό Sornagaon μια ώρα έξω από την Dhaka. Το χωριό αυτό είναι χωριό υφαντουργών. Στο Μεσαίωνα είχε αναπτυχθεί η τεχνική της ύφανσης της μουσελίνας και η παράδοση του Jamnani, είδος χειροποίητης ύφανσης στον αργαλειό, η οποία διατηρείται μέχρι σήμερα και το χωριό είναι υπό την προστασία της UNESCO.
Ο λόγος που πήγα ήταν για να έρθω σε επαφή με την παράδοσή τους στην ύφανση αλλά και να παρακολουθήσω την έρευνα που έκανε ο Ρασίντ, μεταπτυχιακός φοιτητής της Σχολής Καλών Τεχνών της Dhaka, για τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των υφαντουργών. Η έρευνα γινόταν για λογαριασμό κρατικού φορέα με απώτερο στόχο τη στατιστική καταγραφή, μελέτη αλλά και βελτίωση των συνθηκών αυτών. Αυτά που αντίκρισα με σόκαραν πραγματικά. Όταν το βράδυ, γυρίζοντας στην Dhaka, το εξέφρασα στον οικοδεσπότη μου Shawon, μου είπε: «Γιατί εκπλήσσεσαι; Το πιο φτηνό πράγμα στο Μπαγκλαντές είναι η ανθρώπινη ζωή».

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 4Το χωριό αυτό, όπως πολλά άλλα ήταν μια απίστευτη παραγκούπολη με σπίτια από ελενίτ, χωρίς ασφαλτοστρωμένους δρόμους ή κανόνες υγιεινής και ανθρώπους να δουλεύουν 12 με 14 ώρες το εικοσιτετράωρο. Αρχικά επισκεφτήκαμε ένα εργαστήριο ύφανσης Jamnani. Στο εργαστήριο αυτό εργάζονταν 18 άνθρωποι, εννιά νεαροί άνδρες 17 έως 22 ετών και εννιά παιδιά 7 έως 10 ετών. Κάθε παιδί καθόταν στο αριστερό μέρος του αργαλειού και βοηθούσε ενεργά τον μεγάλο άνδρα στην ύφανση. Τα παιδιά έπαιρναν κατώτερο μισθό από τους ενήλικες μολονότι οι ώρες εργασίας ήταν οι ίδιες και πολλά ζούσαν όλα μαζί σε δωμάτιο στο εργαστήρι. Από τον πενιχρό μισθό τους ο ιδιοκτήτης του χώρου αφαιρούσε έξοδα σίτισης και ενοικίασης. Ο φωτισμός ήταν λιγοστός, τεχνητές μικρές λάμπες φθορίου. Ο κάθε υφαντουργός έδινε τα στοιχεία του και περιέγραφε τις συνθήκες του. Πολλά από τα παιδιά δεν ήξεραν να μιλήσουν για την καταγωγή τους ή για τους γονείς τους και αυτό με προβλημάτισε. Άλλα απαντούσαν κανονικά και έλεγαν ότι ο μισθός τους αποστέλλεται στην οικογένειά τους. Σταδιακά κατά τη διάρκεια της ημέρας επισκεφτήκαμε όλα τα εργαστήρια ύφανσης Jamnani καθώς και αυτά που είχαν μηχανές και τη μαζική παραγωγή υφασμάτων. Οι μηχανές δούλευαν ασταμάτητα και οι λιγοστοί εργάτες εργάζονταν κάτω από ανθυγιεινές συνθήκες και θόρυβο εκκωφαντικό.
ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 1Με τον Κάμρουλ επισκέφτηκα και το τοπικό δημόσιο δημοτικό σχολείο της περιοχής. Οι δάσκαλοι με υποδέχτηκαν με πολύ σεβασμό και φιλική διάθεση. Μου εξήγησαν ποιες είναι οι συνθήκες φοίτησης. Οι δάσκαλοι δουλεύουν από τις οκτώμισι το πρωί έως τις τέσσερις το απόγευμα και το ημερήσιο σχολικό μάθημα για την κάθε τάξη διαρκεί συνολικά τρεις με τέσσερις ώρες την ημέρα. Τα παιδιά είναι χωρισμένα σε δυο βάρδιες, πρωί και μεσημέρι. Οι τάξεις είναι μικρές με ανεμιστήρες στην οροφή, μαυροπίνακες και υποτυπώδη θρανία. Υπολείπονται εξοπλισμών απ’ ότι μου έλεγε η διευθύντρια. Έχουν όμως βιβλία από το κράτος, το κάθε παιδί παίρνει ένα επίδομα των 100BTD το μήνα ενώ δίνεται συσσίτιο προκειμένου τα παιδιά να έρχονται στο σχολείο και να μην καταλήγουν να εργάζονται. Αυτές οι παροχές είναι κίνητρο για πολλούς γονείς προκειμένου να στείλουν τα παιδιά τους σχολείο. Δασκάλα μου έλεγε ότι είναι τόσο φτωχικές και δύσκολες οι συνθήκες τους που πολλά τελικά αναγκάζονται να δουλέψουν και δεν τελειώνουν ούτε το Δημοτικό. Άλλα πάλι φτάνουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Όλα τα παιδιά φορούσαν στολή, έλεγαν στο προαύλιο τον εθνικό τους ύμνο, την προσευχή και κατόπιν ένα τραγούδι που έλεγε: «Θα υπερβούμε κάποια μέρα, θα υπερβούμε». Μετά από παραίνεση της διευθύντριας με χαιρέτισαν όλα ευγενικά και είπαν ένα τραγούδι για το καλωσόρισμα του φίλου.
Δεν ένιωσα ξένη.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ22 Ιανουαρίου 2017

Επιτέλους ξεκινούν τα παιδικά εργαστήρια μου.
Είμαι στο χωριό Paril Nowada, στην κατοικία του Nasim και της Naima, διευθυντών του Nowsha-Najib Environment Development Foundation και τους έχω ήδη εξηγήσει ότι θα χρειαστώ τέσσερις ομάδες των είκοσι παιδιών η κάθε μια, 5 έως 12 ετών προκειμένου να κάνω εργαστήρια ζωγραφικής με ξηρά υλικά. Καθώς δεν ξέρω τη γλώσσα, οι δάσκαλοι του σχολείου θα μεταφράζουν τα λεγόμενά μου. Το πρώτο μάθημα έγινε στον μεγάλο κήπο της αγροικίας. Τα παιδιά ήρθαν με μεγάλη όρεξη και τα μικρά μαζί με τις μανάδες τους.
Κάναμε ασκήσεις εκ του φυσικού.
Στόχος μου είναι να ασκήσω τη φαντασία τους τιμώντας παράλληλα τη δική τους παράδοση. Για το λόγο αυτό έχω αποφασίσει να χρησιμοποιήσω την πλούσια ποίηση τους. Θέλω οι δάσκαλοι για τις επόμενες μέρες να τους διαβάζουν τους ποιητές και τους παραμυθάδες τους και τα παιδιά να ζωγραφίζουν με βάση αυτά που ακούνε.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ 134 Φεβρουαρίου 2017

Σήμερα πήγαμε στο μεγάλο δέντρο και τόπο ινδουιστικής λατρείας και ανιμιστικής δοξασίας του χωριού. Πρόκειται για δέντρο 400 ετών που βγάζει ρίζες από τα κλαδιά και με τα χρόνια τις εναποθέτει στη γη. Οι ντόπιοι αφήνουν σαν αφιερώματα μικρά κεραμικά αγαλματίδια αλόγου ενώ διαγώνια υπάρχει και ένα punja, ομοίωμα αρσενικής φιγούρας από χώμα. Τα παιδιά κλήθηκαν να σχεδιάσουν το δέντρο με μολύβι και το καθένα έβγαλε τη φαντασία του με αφορμή το οπτικό ερέθισμα. Κάθε σχέδιο ήταν μοναδικό.
Ένιωσα γεμάτη.

ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ95 Φεβρουαρίου 2017

Τελευταίο μάθημα σήμερα και χορεύουμε όλοι μαζί με δυνατή Hindi μουσική. Τα παιδιά είναι απίθανα κι εγώ μαθαίνω τόσα πολλά.

6 Φεβρουαρίου 2017

Έχουμε εγκαίνια σήμερα με τα έργα των παιδιών. Σκοπός μου μέσα από το στήσιμο είναι να δείξω τη ροή και τη συνέχεια που υπάρχει σχεδιαστικά και ζωγραφικά από τη μια ηλικιακή ομάδα στην άλλη. Άλλωστε δεν υπάρχει σωστό και λάθος στην παιδική ζωγραφική, ούτε καλό και κακό. Η παιδική φαντασία και δημιουργικότητα δεν έχει στεγανά και ούτε καθορίζεται από οικονομικούς, κοινωνικούς, θρησκευτικούς ή πολιτικούς παράγοντες.
ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ12Η παρουσία του κόσμου στα εγκαίνια είναι μεγάλη και η στάση τους συγκινητική. Φοράνε όλοι τα καλά τους και χαίρονται με το γεγονός.
Τους ευχαριστώ όλους καθώς αυτά τα εργαστήρια είναι το συλλογικό έργο μιας κοινότητας και όχι ενός ανθρώπου. Έμαθα πολλά.
Απώτερος στόχος μου είναι να πάω εκ νέου στο Μπαγκλαντές καθώς αυτά τα εργαστήρια μου έδωσαν το έναυσμα να ξεκινήσω μια έρευνα γύρω από την αφαίρεση στην παιδική ζωγραφική και να δουλέψω με μια ευρύτερη ομάδα παιδιών, μεταξύ αυτών και παιδιών του δρόμου.
Τις δράσεις μου μπορείτε να δείτε στη σελίδα μου στο Facebook: https://www.facebook.com/mariva.zacharof
ΜΑΡΙΒΑ ΖΑΧΑΡΩΦ ΣΤΟ ΜΠΑΓΚΛΑΝΤΕΣ11

Last modified: 12/04/2017