Αλεξάνδρα Πετρανάκη, ποιον κύκλο ζωής έχει το πράσινο σαπούνι;

Μαρία Ξυπολοπούλου
Φιλόλογος – Συντ. Θεμάτων Πολιτισμού

petranaki  Η Αλεξάνδρα Πετρανάκη γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Παιδαγωγικά στη Σχολή Εκπαιδευτικών Λειτουργών Επαγγελματικής και Τεχνικής Εκπαιδεύσεως Αθήνας, Ραδιολογία στο Τεχνολογικό Ίδρυμα της Αθήνας και Εικαστικά στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών κοντά στους Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη, Βασίλη Βλασταρά και Γιώργο Καζάζη. Παράλληλα παρακολούθησε, δύο χρόνια, γλυπτική στο εργαστήριο του Νίκου Τρανού και συμμετείχε στο εργαστήριο ερευνητικής διαδικασίας του Εικαστικού και Δρ. Πολιτικής Επιστήμης Κωστή Σταφυλάκη. Καθ’ όλη τη διάρκεια των σπουδών της στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών διακρίθηκε με υποτροφίες του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών. Τον Δεκέμβριο του 2014 απέσπασε πρώτο βραβείο με το έργο της Η ρίζα του Ιεσσαί και ο Αλεξανδρινός σε εικαστικό διαγωνισμό του Πολιτιστικού Ιδρύματος του ομίλου Πειραιώς.  Έχει συμμετάσχει στην Μπιενάλε του 2015 της Πράγας καθώς και στην Μπιενάλε του 2015 της Αθήνας. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα, την Τσεχία και την Τουρκία.

 

Συναντήσαμε την Άντα Πετρανάκη με αφορμή την πρόσφατη συμμετοχή της στην έκθεση του ΙΣΕΤ με τίτλο Μεθύστερη δράση: Διασκευές του καλλιτεχνικού ριζοσπαστισμού. Η έκθεση ερευνά τα προβλήματα του καταναλωτισμού και της κριτικής του, τη διαχρονικότητα της σχέσης μεταξύ της μαζικής κουλτούρας και της ριζοσπαστικής τέχνης, το διαρκή ανασχηματισμό των κριτηρίων που καθορίζουν την καλλιτεχνική ιδιότητα, τη σχέση της πολιτικής αμφισβήτησης με τη σύγχρονη ελληνική τέχνη, τη διαμόρφωση του «γούστου», τη σχέση μεταξύ νοσταλγίας και χειραφέτησης, την αμφίσημη σχέση του λόγου του καλλιτέχνη με την τέχνη του, την αναπαραγωγή έμφυλων ρόλων, τα πειράματα του καλλιτεχνικού κολλεκτιβισμού.

petranaki  Θα ήθελα να μας εισάγετε στη συμμετοχή σας στην έκθεση Μεθύστερη δράση: Διασκευές του καλλιτεχνικού ριζοσπαστισμού. Πώς προέκυψε το έργο Στρατηγική πράσινου σάπωνος και ποιοι προβληματισμοί σας οδήγησαν σε αυτό;
Στο πλαίσιο του πειραματικού πρότζεκτ Μεθύστερη δράση: Διασκευές του καλλιτεχνικού ριζοσπαστισμού, που διοργάνωσε η Μονάδα Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών μια ομάδα καλλιτεχνών, κληθήκαμε από τον Επιμελητή του εργαστηρίου και της έκθεσης Κωστή Σταφυλάκη, εικαστικού και Δρ. Πολιτικής Επιστήμης, να εστιάσουμε σε ένα έργο ή μια καλλιτεχνική φυσιογνωμία της δεκαετίας του ’70 από το σύνολο των Ελλήνων καλλιτεχνών που διακρίθηκε για τον καλλιτεχνικό ριζοσπαστισμό με τον οποίο προσέγγισε τον τότε κοινωνικοπολιτικό αναβρασμό, ή όχι. Το πεδίο αυτό λόγω του ερευνητικού του χαρακτήρα χωράει την κατάφαση αλλά ενδεχομένως και την άρνηση της παραπάνω θέσης.
Κατόπιν έρευνας στο ευρύ αρχείο του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης (ΙΣΕΤ) η προσωπική μου επιλογή ήταν σχετικά με το έργο της Χρύσας Ρωμανού. Συγκεκριμένα το έργο μου Στρατηγική πράσινου σάπωνος εφορμά από μια σειρά κολάζ που η Ρωμανού τιτλοφόρησε International luna park. Την εκτύπωση ενός από τα κολάζ αυτά ενσωμάτωσα στο έργο μου. Το συγκεκριμένο περιελάμβανε έναν στόχο που πάνω σ’ αυτόν ήταν πολλά παιδικά κεφαλάκια. Και γύρω τους ήταν πάρα πολλά καταναλωτικά προϊόντα, γνωστές και πολυδιαφημισμένες φίρμες της εποχής. Στο πάνω μέρος της εικόνας η Ρωμανού είχε τοποθετήσει τις λέξεις International luna park, tir (ψήσιμο), chasse a l’ home (ανθρωποκυνηγητό).
petranaki    Η εικαστικός το 1956 εστίασε στην υπερκατανάλωση και στην άνοδο της διαφήμισης που είχε κυριαρχήσει στα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Ζώντας αρκετά στο Παρίσι επηρεάσθηκε από τους καταστασιακούς και κυρίως τον Guy Debor, τον συγγραφέα του Η κοινωνία του θεάματος, και στηλίτευσε με το έργο της αυτόν ακριβώς τον κυρίαρχο ρόλο της διαφήμισης και την κατακλυσμιαία δυναμική της που έθετε στο στόχαστρο τις μελλοντικές γενιές, δημιουργώντας ένα καταναλωτικό «ανθρωποκυνηγητό» και ένα ιδεολογικό «ψήσιμο»  προκειμένου της καταστολής των πηγαίων επιθυμιών από μια πλήρως χειραγωγημένη πραγματικότητα κοινωνικών απαιτήσεων.
Ο ρόλος λοιπόν των καταναλωτικών αγαθών, αυτών καθ’ αυτών, ως προς την πραγματική τους αξία και όχι τη διαφημιστικά προβαλλόμενη, καθώς και η ενοχοποίηση ή όχι του ρόλου της διαφήμισης είναι κυρίαρχα ζητούμενα στο έργο μου.

 Υπήρξε κάτι που να διαμόρφωσε την προσέγγισή σας στο ρόλο και την αξία της διαφήμισης των προϊόντων;
Για τη δική μου προσέγγιση αφορμή στάθηκε μια διάλεξη που έδωσε στο Πανεπιστήμιο ένας καθηγητής του marketing προτρέποντας τους φοιτητές του να διανθίζουν, ως μελλοντικοί επαγγελματίες, τα αρχικά προϊόντα με διάφορα πρόσθετα χαρακτηριστικά έτσι ώστε να παρατείνουν το καταναλωτικό ενδιαφέρον και, όπως λέγεται στη γλώσσα του marketing, τον κύκλο ζωής τους.
Αυτό σημαίνει για μένα μια συνεχή και μεγάλη κοροϊδία. Δεν αρνούμαι την πρόοδο που ενσωματώνουν τα καταναλωτικά προϊόντα στη φάση της δημιουργίας τους αλλά θεωρώ αυτήν τη σπουδή του marketing που αφορά στη φάση της παράτασης του βίου των προϊόντων, με προσθήκη ελκυστικών χαρακτηριστικών, συχνά κενών ουσίας, μια μέγγενη ανούσιου καταναλωτικού ανθρωποκυνηγητού.
petranaki   Ως εκ τούτου τοποθέτησα δίπλα στην αφίσα του έργου της Ρωμανού, δίπλα δηλαδή στον κύκλο του στόχου της, μια αφίσα με έναν άλλο θεωρητικό κύκλο, αυτόν του χρόνου ζωής των προϊόντων με διατυπωμένη συνάμα μια απορία που εξέφρασε μια φοιτήτρια του marketing σ’ αυτόν τον καθηγητή όταν τον ρώτησε στο τέλος του μαθήματος, γιατί το πράσινο σαπούνι επιβιώνει στο πέρασμα των χρόνων χωρίς ιδιαίτερα φκιασίδια.
Έτσι για να δώσω έμφαση σ’ αυτήν την τόσο απλή αλλά καίρια ερώτηση στράφηκα προς την παραγωγή και τη διάθεση αυτού του ουσιαστικού προϊόντος. Έτσι έκανα μια συνέντευξη στον επιχειρηματία Σωτήρη Παραδείση στον οποίον ανήκει η εταιρεία σαπουνιών ΕΛΑΑ προβάλλοντας το ερώτημα της Όλγας «ποιον κύκλο ζωής έχει το πράσινο σαπούνι». Η απάντησή του ήταν ότι τα προϊόντα που ενσωματώνουν πραγματικές αξίες και φυσικές αρετές, δεν διαγράφουν «κύκλο» ζωής αλλά μια γραμμική πορεία μέσα στο χρόνο.
Φυσικά μαζί με την συνέντευξη/ διαφήμιση ο επιχειρηματίας κατόπιν αιτήματός μου, μου παραχώρησε για τις ανάγκες του έργου περί τα 500 σαπούνια και ένα στεγνωτήριο στο οποίο είναι τοποθετημένα.
Πεντακόσια σαπούνια που χαρίζουν το άρωμά τους σε όλη την έκθεση και παραπέμπουν εμφατικά στην έννοια της καθαρότητας που ίσως τίθεται αναγωγικά και ως το εκλιπόν ζητούμενο.

Τόσο μέσα από το έργο σας όσο και μέσα από το έργο της Ρωμανού θίγεται ο καταναλωτισμός. Πώς ορίζεται η νέα διερευνητική ματιά στον καταναλωτισμό 60 χρόνια μετά;
Το θέμα της διαφήμισης, εξήντα χρόνια μετά από το έργο της Ρωμανού, προσεγγίζεται μ’ έναν ανοίκειο για την τότε εποχή τρόπο. Ένα διαφημιστικό βίντεο ενσωματώνεται σ’ ένα έργο και προωθείται μέσω του έργου ένα προϊόν. Η καλλιτεχνική πρακτική  δεν κρατά αποστάσεις από την καθημερινή πρακτική και στην περίπτωση αυτήν με ειλικρίνεια δέχεται την σαρωτική υπεροχή της διαφήμισης αλλά και την ευεργεσία της χορηγίας. Θέτει όμως μια αφορμή αναστοχασμού των καταναλωτικών επιλογών και παράλληλα ένα αίτημα οικολογικής ματιάς και επανεξέτασης  μιας ουσιαστικότερης διαχείρισης των αναγκών μας, δεδομένου ότι οι θετές ανάγκες μας περιπλέκονται με τις πραγματικές μας επιθυμίες τόσο αριστοτεχνικά που ενδεχομένως τις νιώθουμε απαραίτητες και πηγές καθημερινής ικανοποίησης.

Στην έκθεση συμμετέχουν επίσης οι καλλιτέχνες: Μαριλένα Αλιγιζάκη, Στεφανία Αμπλιανίτη & Σταυρούλα Μωρακέα, Σοφία Γρηγοριάδου, Campus Novel (Ινώ Βαρβαρίτη, Γιάννης Δελαγραμμάτικας, Φωτεινή Παλπάνα, Γιάννης Σινιόρογλου, Γιάννης Χειμωνάκης), Αιμιλία Μωραΐτη, Γιώργος Νίκας, Περσεφόνη Νικολακοπούλου, Άντα Πετρανάκη και Μάϊρα Στέφου

 

 

Last modified: 25/08/2016